Յունիս ամսուան մէջ, երեք օրերու ընթացքին, Դիլիջանի սոճիներով պատուած բլուրներուն մէջ գտնուող Կեդրոնական դրամատան համաժողովներու կեդրոնը վերածուած էր համաշխարհային հաւաքավայրի մը, ուր աշխարհի տարբեր երկիրներէն ժամանած էին հայ գիտնականներ, ճարտարագէտներ, մանկավարժներ, արուեստագէտներ եւ քաղաքական դէմքեր, որոնք կը միանային ընդհանուր գաղափարի մը շուրջ՝ Հայաստան կրնայ եւ պէտք է դասուի համաշխարհային գերազանցութեան առաջատար երկիրներուն շարքին։
Ասիկա Հայ գիտնականներու ընկերակցութեան (ASOF) հինգերորդ տարեկան համաժողովն էր․ եթէ գոյութիւն ունի հաւաք մը, որ կը մարմնաւորէ հայկական հաւաքական ձգտումը, ապա ան անկասկած այս մէկն է։
ԱՆՆԱԽԱԴԷՊ ՑԱՆՑ ՄԸ
ASOF-ը ընդամէնը հինգ տարեկան է, սակայն կարճ ժամանակի մը ընթացքին արդէն իսկ նշանակալի տեղ գրաւած է հայկական աշխարհին մէջ։ Այսօր ընկերակցութիւնը 35 երկիրներու մէջ ունի 382 անդամներ, որոնց շարքին են Նոպէլեան երեք մրցանակակիրներ։ Անիկա կը միաւորէ բազմաթիւ բնագաւառներ՝ համակարգչային գիտութիւններէն եւ ճարտարագիտութենէն մինչեւ մարդասիրական գիտութիւններ, առողջապահութիւն, մշակութային ժառանգութիւն եւ արուեստներ։
Ինչպէս բացման նիստին ընթացքին յիշեցուց նախագահ Մերի Փափազեան, ASOF-ի առաքելութիւնը յստակ է՝ նպաստել Հայաստանի կրթական եւ հետազօտական հաստատութիւններուն համաշխարհային մակարդակի բարձրացման եւ զանոնք կապել միջազգային ցանցերու հետ։ Ընկերակցութիւնը ունի նաեւ բացառիկ առանձնայատկութիւն մը․ նախատեսուած է գոյատեւել միայն 20 տարի, որովհետեւ նպատակը նոր սփիւռքեան կազմակերպութիւն մը ստեղծել չէ, այլ Հայաստանի մէջ այնպիսի կարողութիւններ զարգացնել, որ երկիրը ի վերջոյ լիովին ինքնուրոյն կանգնի իր ոտքերուն վրայ։
14 ՄԻԼԻՈՆ ՏՈԼԱՐԻ ՆԵՐԴՐՈՒՄ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱՐՀԵՍՏԱԿԱՆ ԲԱՆԱԿԱՆՈՒԹԵԱՆ ԱՊԱԳԱՅ ԾՐԱԳԻՐՆԵՐՈՒՆ ՀԱՄԱՐ
Այս տարուան համաժողովին գլխաւոր լուրը ARCS.ai-ի՝ «Համակարգչային գիտութիւններու եւ արհեստական բանականութեան առաջադէմ հետազօտութիւններու կեդրոն»ի բացայայտումն էր։ Անիկա ASOF-ի մինչեւ օրս ամէնէն յաւակնոտ նախաձեռնութիւնն է՝ կեդրոն մը նուիրուած արհեստական բանականութեան եւ մարդամեքենաներու արտադրութեան, որուն եօթը տարուան ընդհանուր պիւտճէն կը հասնի 14 միլիոն տոլարի։ Ծրագիրը կ՛օժանդակուի նաեւ 8 միլիոն տոլար արժողութեամբ բարձր հզօրութեան հաշուարկային ենթակառուցուածքով, իսկ Հայաստանի կառավարութիւնը կը մասնակցի համարժէք ներդրումով։
Ինչպէս մասնակիցներէն մէկը նշեց, մեր ամէնօրեայ գործածած շարժական հեռաձայններու «մայքրոչիփ»երը արդէն իսկ Հայաստանի մէջ կը նախագծուին։ ARCS.ai-ը այն ենթակառուցուածքն է, որ պիտի ապահովէ այս յաջողութեան պատմութեան շարունակական աճը։
ԼԱՅՆԱԾԱՒԱԼ ՕՐԱԿԱՐԳ, ՀԱՄԱՊԱՐՓԱԿ ՏԵՍԼԱԿԱՆ
ARCS.ai-էն անդին, եռօրեայ ծրագիրը կ՛ընդգրկէր թեմաներու արտակարգ բազմազանութիւն, արտացոլացնելով ASOF-ի ըմբռնումը, թէ ազգակերտումը բազմակողմանի աշխատանք կը պահանջէ։
Երկրաշարժի ապահովութեան ծրագիրը, ուր վեց աշխատանքային խումբերու մէջ կամաւոր կերպով կ՛աշխատին 50է աւելի ճարտարագէտներ, ներկայացուց գործնական քայլեր Հայաստանի շէնքերն ու ենթակառոյցը աւելի դիմացկուն դարձնելու համար։ 1988ի երկրաշարժին ստուերը տակաւին ծանր է, եւ այս խումբը վճռած է, որ նման աղէտ երբեք չկրկնուի։
Առողջապահական գիտութիւններու յանձնախումբը ներկայացուց ռազմավարական ծրագիր մը, որ կ՛ընդգրկէ քաղցկեղի կանխարգիլումը եւ հետազօտութիւնը, ելեկտրոնային առողջապահական արձանագրութիւնները, բժշկական կրթութիւնը եւ առողջապահական կառավարման բարեփոխումները։ Նախատեսուած է 2027ին այս առաջարկները ներկայացնել Հայաստանի կառավարութեան։
Հայկական մշակութային ժառանգութիւն (ArCH) նախաձեռնութիւնը ներկայացուց համահայկական մշակութային ժառանգութեան առաջին թուային արխիւի մը ծրագիրները, ինչպէս նաեւ 2027ի Մայիսին Վատիկանի Գրիգորեան համալսարանին մէջ կայանալիք նշանակալի միջազգային համաժողովի մտայղացումը. «փափուկ ուժի» կիրառման նախաձեռնութիւն մը՝ ուղղուած աշխարհին, Հայաստանի պատմութիւնը բարձրագոյն մակարդակով ներկայացնելու։
Մնացեալ նիստերուն ընթացքին քննարկուեցան կենսաբազմազանութեան եւ կենսոլորտի պաշտպանութեան նուիրուած COP 17 միջազգային համաժողովի հարցերը, արհեստական բանականութեան ազդեցութիւնը հասարակութեան եւ մարդասիրական գիտութիւններուն վրայ, բարձրագոյն կրթութեան բարեփոխումները եւ Սփիւռք-Հայաստան յարաբերութիւնները։
ՄԷԿ ԺՈՂՈՎՈՒՐԴ, ԵՐԿՈՒ ԷՈՒԹԻՒՆ, ԱՆՍՊԱՌ ՆԵՐՈՒԺ
Հաւանաբար, համաժողովի ամենատպաւորիչ եւ մտածելու տեղի տուող պահը գործադիր տնօրէն Վաչէ Սահակեանի ելոյթն էր, ուր ան ներկայացուց Սփիւռք-Հայաստան յարաբերութիւններու նոր տեսլական մը, շեշտելով, թէ Սփիւռքն ու հայրենիքը մրցակիցներ չեն, այլ զիրար ամբողջացնող ուժեր։
Հայաստան վերջին տասնամեակներուն ընթացքին լռելեայն, բայց հետեւողական կերպով կառուցած է իր պետական հաստատութիւնները։ Սփիւռքը, իր հերթին, զարգացուցած է համաշխարհային մտածողութիւն եւ բարձր ակնկալութիւններ։ Միասնաբար անոնք կը կազմեն բնական գործընկերութիւն մը, որուն ներուժը ARCS.ai-ը արդէն իսկ սկսած է ցոյց տալ։
Անոր ներկայացուցած թիւերը մտահոգիչ էին։ Միացեալ Նահանգներու, Գանատայի եւ Արեւմտեան Եւրոպայի մէջ ապրող հայերը տարեկան մօտ 100 միլիառ տոլարի տնտեսական արժէք կը ստեղծեն, սակայն սփիւռքեան հաստատութիւններուն ընդհանուր ներդրումը մեր հաւաքական ինքնութեան եւ ապագային կը կազմէ այդ գումարին ընդամէնը 0.3 տոկոսը։
Այս հսկայական ներուժին անդրադառնալով՝ Յովէլ Շնորհոքեան շեշտեց, թէ հայկական աշխարհը կարիք ունի առաջնորդութեան, որուն յստակ առաքելութիւնը պիտի ըլլայ Սփիւռքի մարդկային, մտաւոր եւ նիւթական կարողութիւններու արդիւնաւէտ համախմբումն ու գործադրումը։ Ան այս գաղափարները աւելի մանրամասն ներկայացուց «Հայաշխարհի առաջնորդութեան բացը» խորագրով իր յատուկ նիստին ընթացքին։
ՀԻՆԳ ՏԱՐԻՆ ԱՆՑԱԾ Է, ՏԱՍՆՀԻՆԳ ՏԱՐԻ ԴԵՌ ՈՒՆԻՆՔ
ASOF-ը իր նախատեսուած կեանքի ճանապարհին միայն առաջին քառորդը բոլորած է, սակայն արդէն իսկ տպաւորիչ են անոր նախաձեռնած ծրագիրներուն ծաւալն ու տարողութիւնը։ «Դիլիջան 2026»ը տօնակատարութիւն մը չէր, այլ աշխատանքային համաժողով մըն էր՝ նուիրուած մէկ հիմնական հարցումի․ «Ի՞նչ է յաջորդ քայլը»։
Պատասխանը, ըստ երեւոյթին, շատ աւելի մեծ ու յաւակնոտ ծրագիրներն են։ ASOF-ի եւ անոր գործունէութեան մասին աւելի տեղեկութիւններ ստանալու համար այցելեցէք անոր պաշտօնական կայքը asof.am։
(Թղթակցութիւնը՝ ASOF-էն)
Աղբյուր՝ – Asbarez – Armenian
