ՏՈՐՈՆՏՈ, ՕՆ, 2026 թվականի փետրվարի 20. Հայաստանից ամենակարևոր նորությունները Telegram-ում։ Ի պատասխան Եպիսկոպոսների ժողովի կողմից վերջերս հրապարակված հայտարարության, ես գրում եմ ոչ թե որևէ քաղաքական իշխանության դեմ, ոչ էլ համաձայնության մեջ, այլ հաշտեցման անկեղծ մտահոգությունից ելնելով։ Եպիսկոպոսները վերահաստատել են Հայ Առաքելական Եկեղեցու հոգևոր միասնությունը և կանոնական ամբողջականությունը։ Այդ հաստատումը հարգանքի է արժանի։
Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Նորին Սրբություն Գարեգին Բ-ի շուրջ լարվածությունը գերազանցել է անձնական անհամաձայնությունը։ Դրանք արտացոլում են ավելի լայն ինստիտուցիոնալ մարտահրավեր՝ Հայաստանի ինքնիշխան Հանրապետության և Հայ Առաքելական Եկեղեցու միջև՝ հայ ազգային կյանքի երկու հիմնարար սյուների։ Այն, ինչ սկսվել է որպես վեճ, վերածվել է կառուցվածքային լարվածության՝ շոշափելով իշխանության, հաշվետվողականության և հանրային վստահության հարցեր։ Երկու ինստիտուտների պահպանումը պահանջում է ընթացակարգային պարզություն, այլ ոչ թե շարունակական հանրային վիճարկում։
Եթե հաշտեցումը տեղի չունենա, ռիսկը տարածվում է անհամաձայնությունից այն կողմ։ Այն կարող է աստիճանաբար մասնատել Եկեղեցու և պետության միջև աշխատանքային հարաբերությունները Հանրապետության ներսում։ Ավելի մտահոգիչ է այն, որ այն կարող է խորացնել Հայաստանի և նրա սփյուռքի միջև հուզական հեռավորությունը։ Շատ սփյուռքահայերի համար հավատքը, ինքնությունը և ազգային պատկանելությունը անբաժանելի են։ Եկեղեցին պատմականորեն ծառայել է որպես հայրենիք տանող հիմնական կամուրջ։ Եթե բևեռացումը շարունակվի, անտարբերությունը կարող է փոխարինել ներգրավվածությանը, ոչ թե թշնամանքի, այլ հոգնածության պատճառով։
Փոքր ազգի համար, որն ունի զգալի համաշխարհային ներուժ, նման աններգրավվածությունը կարող է երկարաժամկետ հետևանքներ ունենալ։ Միևնույն ժամանակ, այն կարող է ազդել Եկեղեցու վրա՝ թուլացնելով նրա միավորող ազգային առաքելությունը և նվազեցնելով սփյուռքի հետ նրա կենդանի կապի կենսունակությունը։ Ներգրավվածության կայուն անկումը ոչ միայն կնվազեցնի ազգային կարողությունները, այլև կարող է քայքայել Եկեղեցու հեղինակությունը և նրա պատմական դերը որպես միավորող հոգևոր կենտրոն։
Հետևաբար, հաշտեցումը պետք է կառուցվի և պաշտպանվի։
Նախ, երկու կողմերն էլ պետք է պարտավորվեն անհապաղ դադարեցնել հանրային հռետորաբանությունը։ Երկրորդ, յուրաքանչյուրը պետք է նշանակի երկու պաշտոնական ներկայացուցիչ՝ մեկ ավագ ինստիտուցիոնալ գործիչ և մեկ իրավական փորձագետ (համապատասխանաբար սահմանադրական և կանոնական իրավունքի)։
Երրորդ, պետք է ստեղծվի ժամանակային սահմանափակումով (90-օրյա) համատեղ խորհրդակցական հանձնաժողով՝ ինստիտուցիոնալ սահմանները պարզաբանելու, վիճարկվող գործողությունները պատշաճ դատավարության սկզբունքների համաձայն վերանայելու և ապագա հակամարտություններից պաշտպանության միջոցներ առաջարկելու համար: Պետության և եկեղեցու հավասար ներկայացուցչությունը պետք է լրացվի փոխադարձ վստահության արժանացած անկախ գործիչներով, այդ թվում՝ սփյուռքի հարգված անդամներով:
Չորրորդ, գործընթացին պետք է ուղեկցեն վստահության ամրապնդման միջոցառումները: Հինգերորդ, հանձնաժողովի եզրակացությունները պետք է հրապարակվեն թափանցիկ կերպով, որին կհաջորդի եկեղեցի-պետություն մշտական կապի մեխանիզմի ստեղծումը: Այս առաջարկը կողմերից ոչ մեկին չի խնդրում զիջել սկզբունքը: Այն երկու կողմերին էլ կոչ է անում պահպանել միասնությունը՝ մինչև հեռավորությունը չվերածվի բաժանման:
Խնդրում ենք նկատի ունենալ. Այս հոդվածում արտահայտված տեսակետները բացառապես հեղինակինն են և չեն ներկայացնում Զորյան ինստիտուտի պաշտոնական դիրքորոշումը:
Կ. Մ. Գրեգ Սարգսյան,
Զորյան ինստիտուտի համահիմնադիր և նախագահ
orer.eu
