Նիդերլանդների հայերը զայրույթով ու անհանգստությամբ են հետևում Լեռնային Ղարաբաղում տիրող իրավիճակին

  • 02.10.2023
  • 0
  • 134 Views

NRC Նիդերլանդական հայտնի լրատվամիջոց

«Նիդերլանդական օրագիրը»  ներկայացնում է իր ընթերցողի ուշադրությանը հոդվածի բովանդակային թարգմանությունը։  

Նիդերլանդերեն կարդացողների համար վերջում տեղադրել ենք հղում-աղբյուրը:

Նիդերլանդների հայերը  զայրույթով ու անհանգստությամբ են հետևում Լեռնային Ղարաբաղում տիրող իրավիճակին:

Ադրբեջանի ներխուժումը Լեռնային Ղարաբաղի անկլավ ` Նիդեռլանդների հայերի մոտ մեծ զգացմունքներ է առաջացրել: «Բոլորը  հեռուն չտեսան», – ասում են Mijdrecht- ում Արցախի հայերին օգնություն հավաքող հայերը:

Մեկ շաբաթվա ընթացքում ավելի քան հարյուր հազար մարդ գաղթել է Հայաստան: Լեռնային Ղարաբաղի վերջին բնակիչները՝ գրեթե քսան հազարը, դեռ ճանապարհին են։ Դա կոչվում է «էթնիկ զտումներ»: Ադրբեջանի կառավարությունը ռազմական ուժով վերցրեց հայկական այս անկլավը (Հարավային Հոլանդիայի չափ տարածք):

Նիդերլանդներում ապրող հարազատները սերտ կապի մեջ են փախստականների հետ` համացանցի միջոցով: Ի՞նչ են նրանք լսում նրանց ճակատագրի մասին, այս ամենից դժվար է ամբողջական պատկեր կազմել,  քանի որ զգացմունքները դեռ շատ բուռն են և չափազանց թարմ: Հնարավոր է շուտով հետևի բարկությունը եվրոպական կառավարությունների և միջազգային լրատվամիջոցների նկատմամբ, քանի որ հնչում է այն մեղադրանքը, որ «բոլորը հայացքները թեքեցին», Հարավային Կովկասում այս հակամարտությունը դուրս եկավ վերահսկողությունից։

Երկու հարյուր պայուսակ

Վահան Ավագյանը՝ ձեռներեց, պատմաբան, խոսում է գործնական տոնով: Որպես Ամստերդամի հայկական մշակութային հիմնադրամի՝ Սուրբ Գրիգոր Նարեկացու նախագահ, նա ղեկավարում է օգնության մի ջոկատ: Մոտ երկու հարյուր պարկեր և պայուսակներ լրացնում են ընկերության պահեստի մուտքը Mijdrecht-ում, Aalsmeer-ի մոտ: Հոլանդահայերը մեքենայով գնում են տարածաշրջանի տարբեր ծայրերից, երբեմն էլ՝ հեռու, ձմեռային հագուստ և վերմակներ բերելու: Մոտ տասը կամավորներ լցնում են ծաղիկների արտահանման համար նախատեսված մեծ արկղերը: Անտվերպենից արտահանողը, ով ևս ծագումով հայ է, հաջորդ շաբաթ իր կանոնավոր տրանսպորտով առաջին օգնության խմբաքանակը կուղարկի Հայաստանի մայրաքաղաք Երևան։

Նախագահ Ավագյանը և նրա հիմնադրամը նման կարգի օգնություն սկսել են ավելի վաղ՝ 2020 թվականից, երբ Ադրբեջանն արդեն նվաճել էր այն ժամանակվա Լեռնային Ղարաբաղի երկու երրորդը։ Նա հուսով է, որ սա վերջին անգամը չի լինի: Հայերի պատմությունը եղել է խոցելի: Հայ քրիստոնյա բնակչությունը գոյատևել է ռուսական, թուրքական և/կամ արաբական կողմի էքսպանսիոնիզմով լի թշնամական միջավայրում:

Ինքը՝ Ավագյանը, 1990 թվականին Հայաստանից է Նիդերլանդներ  տեղափոխվել։ Նա պատմում է Լեռնային Ղարաբաղի գյուղերից մեկում ապրող երկու ընտանիքի մասին, որոնց  օգնություն է ցուցաբերել։ Նրանց տները ավերվել են սեպտեմբերի 19-ի ռմբակոծությունների ժամանակ։ Մի քանի օրվա դժվարին ու անհանգիստ ճամփորդությունից հետո նրանք հասել են Ստեփանակերտ՝ անկլավի գլխավոր քաղաքը։ Այնտեղից ընտանիքները մեքենայով  հասել են Հայաստանի սահմանամերձ Գորիս քաղաք՝ միակ ճանապարհով՝ Լաչինի միջանցքով։ Նորմալ պայմաններում սա մեքենայով երկու ժամվա ճանապարհ է, բայց փախստականների անվերջանալի խցանման մեջ դա տևել է ավելի քան 24 ժամ: «Բարեբախտաբար, ես կարողացա  կազմակերպել նրանց խնամքը»,-ասում է Ավագյանը: «Նրանք ապահով են, բայց նրանց համար շատ դժվար կլինի հաշտվել այս սարսափների հետ»:

Նիդերլանդների հայ համայնքն ունի մոտավորապես երեսուն հազար անդամ, որոնցից մոտ երեք հազարը ապրում են Ամստերդամի մարզում։ Նրանց մեծ մասը արտագաղթել է արևելյան Թուրքիայից, որոնց թվում՝  Mijdrecht-ի ընկերության այս պահեստում աշխատողները: Ոչ, նրանք Լեռնային Ղարաբաղում բնակվող հարազատներ չեն ունեցել, ամենաշատը մեկ անգամ են արձակուրդ գնացել Հայաստան։ Համերաշխությունից և կարեկցանքից է, որ նրանք այժմ օգնության պարագաներ են բերում: Հայ ժողովուրդն ապրում է «սփյուռքում», որից 3 միլիոն մարդ այժմ գտնվում է սպառնալիքի տակ, ավելի քան 8 միլիոնը արտերկրում  է՝ սփռված ամբողջ Եվրոպայում և Հյուսիսային Ամերիկայում:

Ցավագին

Նիդերլանդների հայկական կազմակերպությունները միավորված են FAON ֆեդերացիայում։ 

Հեռախոսային հարցմանը, քարտուղար Ինգե Դրոստը (նա «կես» ծագումով հայ է) ասաց, որ տեղյակ չէ փախստականների համար դրամահավաքի որևէ այլ արշավի մասին: Նա մատնանշում է «Հայաստան» հիմնադրամի գոյությունը: «Ապրանքների տեղափոխումը թանկ է, իսկ լոգիստիկան բավականին դժվար է», – ասում է նա: «Մենք աշխատում ենք Հայաստանում մարդասիրական կազմակերպությունների հետ, որոնք հստակ գիտեն, թե ինչ կարիքներ և պահանջներ կան տեղում»։

Քարտուղար Դրոստը «ցավագին» է համարում, որ իր հեռախոսն այժմ զանգ-զանգի հետևից է ստանում, մինչդեռ վերջին ամիսներին  սարսափելի լռություն էր պահպանում, նույնիսկ այն ​​բանից հետո, երբ քաղաքական, դիվանագիտական ​​և լրագրության աշխարհում տագնապալի նամակներ ու մամուլի հաղորդագրություններ են ուղարկվել Լեռնային Ղարաբաղի մոտալուտ գրավման մասին:  Այնուհանդերձ, նա իր հնարավորությունների սահմաններում միջնորդում, խրախուսում է, որպեսզի հայկական ծագում ունեցող մարդիկ կապվեն փախստական ​​հարազատների հետ:  Հաագայում երաժշտության ուսուցչուհի Սվետլանա Աղաջանյանը մոր կողմից ունի երկու հորեղբայր, որոնք փախել են իրենց երեխաների և թոռների  հետ: Նա «դժոխքի միջով է անցել», ասում է. «Դու քեզ այնքան անզոր ես զգում, այնքան հեռու նրանցից։ Գիտես, որ նրանք ճանապարհին են պատերազմական գոտում: Այլ բան չես կարող մտածել, քան՝ կհաջողվի՞ կենդանի հասնել Հայաստան»։ Նրա մերձավոր ընտանիքի անդամներին դա հաջողվել է, բայց Նրանք  լուրջ մտահոգված են իրենց այլ ծանոթների ճակատագրի վերաբերյալ, որոնց հետ օրեր շարունակ չի հաջողվում ոչ մի շփում ունենալ։

Նելլի Պետրոսյանը Waddinxveen-ից, ով  մասնագիտացած է տրավմա ունեցող մարդկանց բուժման մեջ, ներկայումս ապրում է «խորը վախի մեջ», քանի որ նրա հորեղբոր տղան չի գտնվել: «Ընտանիքս օրերով  նրան է սպասել, իսկ վերջում հեռացել են առանց նրա»։

Իրականում, ասում է Պետրոսյանը, «Փորձ ունեցող մարդիկ պետք է որքան հնարավոր է շուտ գնան Հայաստան՝ հոգեսոցիալական օգնություն ցույց տալու։ Ներկայումս ես ինքս չեմ կարողանում դա անել: Ես զգում եմ, որ իմ մի մասը պոկվել է»:

Լիակատար արհամարհանք

Հաագայի խորհրդատվական խորհրդի աշխատակից Արմինե Ստեփանյանը նույնպես մշտական ​​կապի մեջ է փախստական ​​ընտանիքի անդամների ու ծանոթների հետ։ Նա պատմում է նրանց տագնապների մասին, վերջին ինը ամիսների ընթացքում  ունեցած դժվարությունների մասին, երբ ադրբեջանական ուժերի կողմից Լեռնային Ղարաբաղը փակվեց արտաքին աշխարհից:

 «Այժմ պետք է հստակեցվի այս հակամարտության ենթատեքստը։ Այն, ինչ անում է Պուտինը Ուկրաինայում, դա հենց այն է, ինչ անում է Ադրբեջանի բռնապետ Ալիևը Հայաստանում։ Երկուսն էլ խորը արհամարհանքով են վերաբերվում ժամանակակից հասարակությանը: Հայաստանը ժամանակակից երկիր է, որը ցանկանում է կրել Եվրոպական արժեքներ: Բայց Եվրամիությունը Հայաստանին թողնում է  ճակատագրի կամքին, մինչդեռ նույն ԵՄ-ն խոսում է Եվրոպայի մասին՝ որպես արժեհամակարգի։ Ես այլևս չեմ կարող այս մասին մտածել առանց զայրանալու»։

1 oktober 2023

https://www.nrc.nl/nieuws/2023/10/01/armeniers-in-nederland-kijken-angstig-en-boos-naar-situatie-in-nagorno-karabach-je-voelt-je-zo-machteloos-zo-ver-bij-hen-vandaan-a4175898

Մեր գործընկերները

ՕՐԵՐ ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ԱՄՍԱԳԻՐ
Մենք սոց․ ցանցերում