«Հայաստան տեղափոխված Ղարաբաղի հայերը կարիք ունեն շարունակական աջակցության և հետագա ինտեգրման միջոցառումների», – ասում է Եվրոպայի խորհրդի մարդու իրավունքների հանձնակատար Մայքլ Օ’Ֆլահերտին՝ այսօր հրապարակելով հուշագիր՝ Հայաստան կատարած իր այցից հետո: Ողջունելով Հայաստանի իշխանությունների սկզբնական արձագանքը ղարաբաղցի հայերի տեղափոխմանը, հանձնակատարը առաջարկություններ է անում, քանի որ իրավիճակը արտակարգ փուլից անցնում է երկարաժամկետ ինտեգրման:
Հանձնակատարը նշում է իշխանությունների կողմից ձեռնարկված դրական քայլերը, այդ թվում՝ Հայաստանի քաղաքացիություն ստանալու հասանելիությունը հեշտացնելու ջանքերը և դրան նվիրված աջակցության ծրագրերը: 2026 թվականի փետրվարի դրությամբ ավելի քան 20,000 ղարաբաղցի հայեր ստացել էին Հայաստանի քաղաքացիություն, և այդ ամսաթվին մշակված ոչ մի դիմում մերժված չէր: Ժամանակավոր պաշտպանության կարգավիճակը մնում է հասանելի նրանց համար, ովքեր դեռևս քաղաքացիություն չեն ստացել:
Կառավարությունը աջակցել է բնակելի անշարժ գույքի ձեռքբերմանը, տրամադրել է վարձակալության սուբսիդիաներ և ապահովել, որ տեղափոխված աշակերտները ընդունվեն դպրոցներ նույն չափով, ինչ ընդհանուր բնակչությունը: Զբաղվածության և ձեռներեցության ծրագրերը լրացրել են այս նախաձեռնությունները:
Այնուամենայնիվ, հանձնակատարը նշում է, որ «շատ ղարաբաղցի հայեր դեռևս պայքարում են Հայաստանում լիարժեք իրավունքներից և հնարավորություններից օգտվելու համար» և նշում է մի քանի մարտահրավերներ։
Շատ ղարաբաղցի հայեր մնում են առանց Հայաստանի քաղաքացիության, ինչը սահմանափակում է նրանց որոշակի արտոնություններից և իրավունքներից օգտվելու հնարավորությունը։ Ինքնությունը և այլ կարևոր փաստաթղթերը վերականգնելու դժվարությունները խոչընդոտում են նրանց կենսաթոշակներից, աշխատանքից, կրթությունից և բնակարանից օգտվելու հնարավորությունը։ Չնայած բնակարանային աջակցությունը նշանակալի է, այն շատերի համար մնում է սահմանափակ՝ զբաղվածության կենսունակ հեռանկարներ առաջարկող տարածքներում գույքի արժեքի և հասանելի աջակցության մակարդակի միջև անհամապատասխանության պատճառով։ Ամսական վարձակալության սուբսիդիաների վերջին կրճատումը մտահոգություն է առաջացրել տեղահանված համայնքում։ Հանձնակատարը նաև նշում է համապարփակ ինտեգրման ռազմավարության բացակայությունը և ղարաբաղցի հայերի հետ անբավարար խորհրդակցությունները նրանց կյանքին ազդող քաղաքականության վերաբերյալ։
Հիմնվելով Հայաստանում կանանց նկատմամբ բռնության վերաբերյալ իր վերջին հուշագրի վրա՝ հանձնակատարը նշում է, որ տեղահանված կանայք բախվում են բռնության բարձր ռիսկերի, ինչպես նաև սոցիալական և տնտեսական ճնշումների աճի, այդ թվում՝ սեռի, ամուսնության և խնամքի հետ կապված ճնշումների։ «Կանայք, հատկապես տեղահանվածները և խտրականության բազմաթիվ ձևերի ենթարկվողները, ավելի շատ դժվարություններ ունեն աջակցության և պաշտպանության միջոցներից օգտվելու հարցում», – ասում է նա։
Ղարաբաղի տարածաշրջան վերադառնալու իրավունքը շարունակում է կարևոր լինել ղարաբաղցի հայերի համար։ Ընթացիկ խաղաղության գործընթացի և դրա հետ կապված զգայունության համատեքստում, հանձնակատարը կոչ է անում Հայաստանի իշխանություններին ապահովել, որ ղարաբաղցի հայերը լիովին տեղեկացված և աջակցված լինեն իրենց ապագայի վերաբերյալ ազատ որոշումներ կայացնելու հարցում։
Հանձնակատարի առաջարկությունները Հայաստանի իշխանություններին ներառում են, բայց չեն սահմանափակվում հետևյալով.
Ընդունել համապարփակ, մարդու իրավունքների վրա հիմնված ինտեգրման ռազմավարություն՝ ղարաբաղցի հայերի հետ խորհրդակցելով։
Մշտադիտարկել և հարմարեցնել ինտեգրման միջոցառումները՝ ղարաբաղցի հայերի զարգացող կարիքները բավարարելու համար, մասնավորապես՝ բնակարանային աջակցություն և ֆինանսական օգնություն, հատուկ ուշադրություն դարձնելով խոցելի խմբերին պատկանողներին։
Շարունակել պարզեցնել և հեշտացնել քաղաքացիության ստացումը և փաստաթղթերի վերականգնումը, ինչպես նաև երկարաձգել ժամանակավոր պաշտպանությունը անհրաժեշտության դեպքում։
Ամրապնդել տեղահանված կանանց և աղջիկների պաշտպանության և աջակցության ծառայությունները։
Հանձնակատարը կոչ է անում շարունակել միջազգային հանրության ներգրավվածությունը՝ ղարաբաղցի հայերի ինտեգրման առաջընթացը պահպանելու համար։
Կարդացեք հանձնակատարի հուշագիրը 2026 թվականի փետրվարի 3-ից 5-ը Հայաստան կատարած այցից հետո։ Read the Commissioner’s memorandum following his visit to Armenia from 3 to 5 february 2026
Կարդացեք Հայաստանի իշխանությունների մեկնաբանությունները հանձնակատարի հուշագրի վերաբերյալ։ Read the comments of the Armenian authorities to the Commissioner’s memorandum
orer.eu
