Վահան Թեքեյանի հոդվածների առաջին ժողովածուն ներկայացվել է Երեւանում

  • 16.05.2022
  • 0
  • 177 Views

Վահան Թեքեյան հանճարեղ գրագետի գիտական կենսագրությանը ավելացավ ևս մեկը «Վահան Թէքէեան, Յօդուածների ժողովածու, 1901-1910, հատոր Ա» գիրքը, որ ստեղծվել է բանասիրական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ Վարդուհի Դավթյանի աշխատասիրությամբ։

Անհրաժեշտ է արժանին մատուցել Վ. Դավթյանին՝ իր տքնաջան ու բարեխիղճ աշխատանքի համար։ Նա ժողովածուի մեջ ընդգրկել  է 1901-1910 թվականների թեքեյանական բոլոր արձագանքները, որոնք արտահայտվել են ժամանակի արտասահմանյան և արևմտահայ մամուլում։ Նախ՝ գիրքն օգնում է ընթերցողին թեքեյանական յուրօրինակ բառ ու բանով գաղափար կազմել ժամանակի ու միջավայրի մասին, մյուս կողմից՝ երևան է հանում կազմողի հարուստ գիտելիքները խնդրո առարկա նյութի վերաբերյալ։

Առավել կարևոր են ընդարձակ ծանոթագրությունները, որոնք լույս են սփռում ժամանակի հասարակական-քաղաքական, գրական մթնոլորտի և այդ բնագավառի գործիչների կյանքի, դիրքորոշումների և դրանց պատճառների  վրա։ Մանրակրկիտ ներկայացված է նաև անձնանուների և տեղանունների ցանկը՝ ամփոփ տեղեկություններով։

Այսօր հրապարակի վրա գտնվող այս բացառիկ ժողովածուն ներկայացնում է Վահան Թեքեյանի կյանքի ու հրապարակագրական գործունեության տարիները՝ լի աշխարհացունց ու անձնական իրադարձություններով։

 Թեքեյան-հրապարակագրի ճակատագիրը, ինչպես նշում է Վ. Դավթյանը, գրապատմական է. գրողը վաղուց ի վեր իր ընթերցողի հետ սկսել է ազգային և պատմական երկխոսություն՝ հաղորդական դարձնելով  նրան ժամանակի ահակոչ խնդիրներին։ Ժողովածուի առանցքային հարցը, բնականաբար, Վ. Թեքեյանի հոդվածների ընկալումն է ընթերցողների կողմից, որին Վ. Դավթյանը մոտեցել է մեծ պատասխանատվությամբ։ Նա գրել է հրաշալի նախաբան «Հազարներու մէջէն մէկը…» խորագրով, որտեղ նկատել է, թե Վահան Թեքեյանի հոգու պայծառ լույսի և ահեղ մթության հերթագայությունը կրկին պետք է ապշեցնի ընթերցողին։ «Թեքեյանական հոգին շարունակական պեղվող վշտի հանք է, տառապանքի ու տագնապի խառնարան՝ իր խորության մեջ  հրաբխի ներքնահառաչ ժայթքումին պատրաստ»,- նշում է թեքեյանասեր Դավթյանը։

Վ. Թեքեյանի վերագնա ընթացքը դեպի ընթերցողի սիրտը և միտքը դժվար, բայց հաստատուն շարունակվում է դեպ առաջ։ Նրա կատարյալ և ինքնասանձ հանճարը ապշեցնելու է գրահմուտ հրապարակագրի ու խմբագրի ներքնեռանդությամբ։ Ներկայացված յուրաքանչյուր հոդված ունի տարբեր շերտեր, ենթատեքստեր, և ընթերցողներից յուրաքանչյուրը փնտրում է իր համար ամենաէականը, որից էլ առաջանում են տարընթերցումներ ու բանավեճեր, նշանակում է գրքի կարևորություններից մեկն էլ այն է, որ տարբեր բնագավառի մասնագետներ՝ գրականագետներ, պատմաբաններ, լրագրողներ, գրաքննադատներ, քաղաքական գործիչներ և պարզապես Թեքեյան սիրողներ և ուսումնասիրողներ կարող են այս գրքից ստանալ իրենց համար անհրաժեշտ ու կարևոր տեղեկույթ։

Շատ կարևոր է նաև այն, որ կարդալով հոդվածները հաճախ հանդիպում ենք հասարակական կամ գրական աշխարհի մարդկանց, որոնց մասին ընթերցողը տեղեկություններ է ստանում ժողովածուից, օրինակ՝ Պողոս-Պետրոս եկեղեցու «Ամենէն սիրուած, ամենէն յարգուծ՝ Դանիէլ վարդապետը, որուն ի տես կրքերը կը լռեն, ու կը բացուին սրտերը… ու քսակնեն ալ», կամ «…բժիշկներուն ամենէն քիչ բժիշկը երևութապէս Տօքթ.Ա.Ս.Յակոբեանը»: Հետաքրքիր է Խրիմյան Հայրիկի հետ Բեռլինի վեհաժողով մեկնած պատվիրակության թարգմանիչ-քարտուղար Մ. Չերազի «արևանկարը»: Հոդվածներում լուսաբանվում են ֆրանսաիացի բանաստեղծ Ալֆոնս դը Լամարթինի, ֆրանսիացի լրագրող և հայտնի ճանապարհորդ Սթանլի Հենրի Մօրտոյի, ֆրանսիացի պետական քաղաքական գործիչ Մօրիս Ռուվիէի, եվրոպացի աստղագետ Լըբոթ Հորթանսի և այլ հասարակական, քաղաքական, գրական դեմքերի գործունեություննները։

Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի գրքի արտաքին տեսքը՝ Երվանդ Քոչարի 1924թ հեղինակած «Բանաստեղծը» (1924) կտավը՝ Վ. Թեքեյանի մտորող պատկերով, գույների ներդաշնությամբ, գրքի շապիկի հրաշալի ձևավորման գրավականն է:

Այս հպանցիկ դիտարկումներն անգամ վկայում են «Վահան Թէքէեան, Յօդուածների ժողովածու, 1901-1910, հատոր Ա» գիրքի անհրաժեշտության մասին, որը ընթերցողին փոխանցում է ժամանակի կենդանի շունչը, նրան տեղափոխում տեսակետների, կրքերի, շահերի բախման մի մթնոլորտ, որն ավելին է հաղորդում, քան շատ անփոփոխ բնագրեր: Այն կարևոր հիմք է ստեղծում նաև թեքեյանական նոր զարգացումների համար։

Վահան Թեքեյանի հոդվածների ժողովածուն առանձին հատորներով Հայաստանում և Սփյուռքում լույս է տեսնում առաջին անգամ։ Հուսանք և սիրով սպասենք, որ առաջին հատորին կհաջորդեն նաև մյուս երկու հատորները։

Նունե Մկրտչյան

բ. գ. թ., դոցենտ,

 ՀՀ ԳԱԱ Մ.Աբեղյանի անվան

 գրականության ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող

Մեր գործընկերները

ՕՐԵՐ ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ԱՄՍԱԳԻՐ
Մենք սոց․ ցանցերում