ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ԱՆԿԱԽ ԱՄՍԱԳԻՐ
ՀՐԱՏԱՐԱԿՎՈՒՄ Է 1999թ. ՊՐԱՀԱՅՈՒՄ
18 նոյեմբերի, 2018
Կյանքը գնում է, ՕՐԵՐՆ են մնում     Život běží, DNY zůstávají.     Life passes, DAYS remain     Жизнь проходит, ДНИ остаются

Սփիւռքը փորձանօթ չէ, պարոնայք

ՎԱՉԷ ԲՐՈՒՏԵԱՆ
30 օգոստոսի, 2017 | 21:43

 Քա­նի մը շա­բա­թէն, ­Սեպ­տեմ­բեր 18ին, Ե­րե­ւա­նի մէջ պի­տի կա­յա­նայ ­Հա­յաս­տան –          Ս­փիւռք 6րդ ­հա­մա­գու­մա­րը։ ­Մա­մու­լին մէջ ցարդ ե­րեւ­ցած կի­սա­ներ­բո­ղա­կան լրա­տո­ւու­թե­նէն կ’ի­մա­նանք, թէ կ’ակն­կա­լո­ւի «քա­նի մը հա­զար» հո­գիի մաս­նակ­ցու­թիւ­նը եւ թէ այս հա­մա­գու­մա­րին պի­տի քննո­ւի (այ­սինքն… պի­տի յայ­տա­րա­րո­ւի) «հա­մազ­գա­յին խոր­հուրդ»ի մը կազ­մու­թիւ­նը։
Այս յօ­դո­ւա­ծա­գի­րը կ’ու­զէ սկիզ­բէն իսկ յստա­կաց­նել, թէ հայ­րե­նի­քէն դուրս ապ­րող­նե­րու եւ հա­յաս­տա­նա­ծին ու հա­յաս­տա­նաբ­նակ հա­յե­րու մի­ջեւ կա­պը, շփում­նե­րը միշտ ալ օգ­տա­կար են՝ բո­լոր ի­մաստ­նե­րով։ Այն­պէս որ, ­Հա­յաս­տան-Ս­փիւռք հա­մա­գու­մա­րի մը կա­րե­լի չէ ընդ­դի­մա­նալ, գէթ սկզբուն­քա­յին գետ­նի վրայ։ Ոչ ալ կա­րե­լի է նման հա­մա­գու­մար­նե­րու նկատ­մամբ մեր տե­սա­կէտ­նե­րը եւ կե­ցո­ւածք­նե­րը հիմ­նել վար­չա­կազ­մին նկատ­մամբ մեր հա­մակ­րան­քին կամ հա­կակ­րան­քին վրայ։
Խն­դի­րը շատ ա­ւե­լի խոր­քա­յին է։
Այն լու­րը, որ յա­ռա­ջի­կայ հա­մա­գու­մա­րին կը ծրագ­րո­ւի յայ­տա­րա­րել «հա­մազ­գա­յին խոր­հուրդ»ի մը կազ­մու­թիւ­նը, իր մէջ կը պա­րու­նա­կէ բազ­մա­թիւ հար­ցա­կան­ներ։ ­Գա­ղա­փա­րի ըն­կեր­նե­րէս ­Կա­րօ Ար­մէ­նեան քա­նի մը օր ա­ռաջ դի­մա­տետ­րի վրայ դի­տել կու տար, որ նման խոր­հուր­դի մը կազ­մու­թիւ­նը «վա­ղուց պէտք է դրո­ւած ըլ­լար հան­րա­յին քննարկ­ման»։ ­Մեր կող­մէ ա­ւելց­նենք, որ հար­ցա­կան կը մնայ այն, թէ բազ­մա­հա­զա­րա­նոց հա­մա­գու­մար մը ինչ­պէ՞ս «պի­տի քննէ» նման ա­ռա­ջադ­րանք մը. ար­դեօք պի­տի չնմա­նի՞ ­Չի­նաս­տա­նի, կամ Խ. ­Միու­թեան ­Հա­մայ­նա­վար կու­սակ­ցու­թեանց հա­մա­գու­մար­նե­րուն, ուր ո­րո­շում­նե­րը կը տրո­ւէին ձե­ռամ­բարձ եւ նոյն ձե­ւով ալ «կ’ընտ­րո­ւէին» պե­տու­թեան ղե­կա­վար մար­մին­նե­րը։ ­Դեռ կայ ա­ւե­լին. չենք գի­տեր, թէ ի՞նչ է նման խոր­հուր­դի մը պատ­կե­րա­ցու­մը, ի՞նչ են ա­տոր պար­տա­կա­նու­թիւն­նե­րը եւ մա­նա­ւանդ՝ ի՞նչ են այդ պար­տա­կա­նու­թիւն­նե­րուն գա­ղա­փա­րա­կան հիմ­նա­ւո­րում­նե­րը։
Այս ընդ­հա­նուր խո­րա­պատ­կե­րին մէջ, անց­նինք մեր այ­սօ­րո­ւան բո՛ւն ը­սե­լիք­նե­րուն։
Յս­տակ է, որ Ս­փիւռ­քը հա­մա­հայ­կա­կան ի­րա­կա­նու­թեան մէկ ան­բա­ժան մասն է, որ հայ ժո­ղո­վուր­դին ու ա­նոր հայ­րե­նի­քի ներ­կա­յին ու ա­պա­գա­յին նկատ­մամբ ռազ­մա­վա­րա­կան դե­րա­կա­տա­րու­թիւն ու­նի (կամ պէտք է ու­նե­նայ)։
Այս դե­րա­կա­տա­րու­թեան ինչ պատ­կե­րա­ցում կամ պի­տակ կ’ու­զէք տո­ւէք՝ մշա­կու­թա­յի՞ն, ըն­կե­րա­յի՞ն, տնտե­սա­կա՞ն, թէ կրօ­նա­կան։ ­Սա­կայն ի­րա­կա­նու­թիւ­նը այն է, որ այս բո­լո­րին հիմ­քը, ներ­քին տրա­մա­բա­նու­թիւ­նը եւ մղիչ ու­ժը քա­ղա­քա­կանն է, ո­րով­հե­տեւ ա­ռանց քա­ղա­քա­կան մտա­ծո­ղու­թեան, վե­րոն­շեալ­նե­րը պար­զա­պէս ա­նի­մաստ ու ինք­նանպա­տակ ման­րա­մաս­նու­թիւն­նե­րու կը վե­րա­ծո­ւին։
Տ­րո­ւած ըլ­լա­լով, որ կա­րե­լի չէ հա­մա­հայ­կա­կան խնդիր­նե­րը վեր­լու­ծել ա­ռանց հա­շո­ւի առ­նե­լու հա­մաշ­խար­հա­յին խմո­րում­նե­րը, ու­րեմն փոր­ձենք տես­նել, թէ ի՞նչ ջու­րե­րու մէջ նա­ւար­կե­լու պար­տադ­րանք­նե­րուն տակ ենք բո­լորս ալ։

ԴՐԱՄԱՏԻՐԱԿԱՆ ՊՈԼՇԵՒԻԶՄԻ ՈՒՐՈՒԱԿԱՆԸ

Ա­ւե­լի քան քսա­նա­մեա­կէ մը ի վեր, ­Պիլ Ք­լին­թը­նի օ­րե­րէն սկսեալ, Ա­րեւ­մուտ­քի մէջ սկսաւ քա­ղա­քա­կան գոր­ծըն­թաց մը, ուր անդ­րազ­գա­յին ըն­կե­րու­թիւն­նե­րը եւ ե­լեւմ­տա­կան հաս­տա­տու­թիւն­նե­րը սկսան ի­րենց ամ­բող­ջա­կան հա­կակշ­ռին տակ առ­նել քա­ղա­քա­կան ու­ժի կեդ­րոն­նե­րը։ Խ. ­Միու­թիւ­նը տա­պա­լած էր ար­դէն եւ այս ըն­կե­րու­թիւն­նե­րը (ինչ­պէս քա­րիւ­ղի հսկա­նե­րը, ­Ռէյ­թէոն, ­Լաք­հիտ ֊ ­Մար­տին, ­Կոլտ­ման ­Սաքս, ­Մի­ջազ­գա­յին Դ­րա­մա­կան ­Հիմ­նար­կը-ե­ւայլն) ա­ռի­թը յար­մար նկա­տե­ցին ի­րենց յար­ձա­կո­ղա­կա­նին հա­մար, միա­բե­ւեռ դար­ձած աշ­խար­հի մը մէջ։ Այս­պէս, Ո­ւա­շինկ­թը­նը, ­Լոն­տո­նը, Պ­րիւք­սե­լը (Ե.Մ.ի կեդ­րոն) եւ ­Պեր­լի­նը այ­սօր ին­կած են քա­րիւղ ար­տադ­րող, զէնք ար­տադ­րող, կամ եր­րորդ աշ­խար­հի եր­կիր­նե­րուն տո­կո­սով գու­մար­ներ պար­տադ­րող ե­լեւմ­տա­կան հաս­տա­տու­թիւն­նե­րու գրե­թէ ամ­բող­ջա­կան հա­կակշ­ռին տակ։
Ա­նոնք աշ­խար­հը կը տես­նեն իբ­րեւ մէկ ու միակ շու­կայ մը, ուր կա­րե­լի է թէ՛ եր­կիր­նե­րու բնա­կան հարս­տու­թիւն­նե­րը կո­ղոպ­տել եւ թէ՛ ի­րենց ար­տադ­րու­թիւն­նե­րուն հա­մար շու­կա­յի (այ­սինքն միայն սպա­ռո­ղի) կար­գա­վի­ճակ պար­տադ­րել ա­նոնց։ Այս մէ­կը ը­նե­լու հա­մար, ա­նոնք նաեւ ի հար­կին գոր­ծի կը լծեն ի­րենց զի­նո­ւո­րա­կան թե­ւը՝ ՆԱԹՕն։
Այս ու­ժե­րը ա­ռաջ կը մղեն հա­մաշ­խար­հայ­նաց­ման գա­ղա­փա­րա­խօ­սու­թիւ­նը՝ ան­տե­սե­լով ժո­ղո­վուրդ­նե­րու, եր­կիր­նե­րու ազ­գա­յին, մշա­կու­թա­յին ա­ռանձ­նա­յատ­կու­թիւն­նե­րը, որ­պէս­զի ի­րենց հա­կակ­շի­ռը ըն­դար­ձա­կեն։ Ըստ ի­րենց՝ վայ ա­նոր, որ կը դի­մադ­րէ… ­Յու­նաս­տա­նը, ­Լի­պիան, ­Սու­րիան, ­Սու­տա­նը, ­Վե­նե­զո­ւել­լան եւ ու­րիշ­ներ այս վայ­րագ դրա­մա­տի­րա­կան գա­ղա­փա­րա­խօ­սու­թեան (ա­ւե­լի ճիշդ՝ դրա­մա­տի­րա­կան պոլ­շե­ւիզ­մի) «ապ­րող» զո­հերն են։
­Մէկ խօս­քով՝ բո­լոր այն ժո­ղո­վուրդ­նե­րը կամ եր­կիր­նե­րը, ո­րոնք չեն են­թար­կո­ւիր այս հա­մաշ­խար­հայ­նաց­ման հար­թիչ գլա­նին, հե­տա­մուտ են ի­րենց ազ­գա­յին շա­հե­րուն, կը մնան են­թա­կայ նոյն այս գա­ղա­փա­րա­խօ­սու­թիւ­նը ա­ռաջ մղող ու­ժե­րու հա­րո­ւա­ծին։
Են­թար­կո­ւիլ հա­մաշ­խար­հայ­նաց­ման գա­ղա­փա­րա­բա­նու­թեան ջա­տա­գով այս ու­ժե­րուն, պի­տի նշա­նա­կէ կորսնց­նել ազ­գա­յին դի­մա­գիծ, ազ­գա­յին շա­հեր, ինք­նու­րոյն մշա­կոյթ եւ մա­նա­ւանդ՝ ազ­գա­յին դատ։

ԵՕԹԱՆԱՍՈՒՆԱԿԱՆՆԵՐՈՒ ՊԱՏԱՍԽԱՆԸ

Ս­փիւռ­քի մէջ, Հ.Յ.­Դաշ­նակ­ցու­թեան քա­ղա­քա­կան միտ­քը ար­դէն իսկ եօ­թա­նա­սու­նա­կան­նե­րու կէ­սե­րուն գտած էր այս խնդիր­նե­րուն գա­ղա­փա­րա­կան պա­տաս­խա­նը։ Այդ ալ քա­ղա­քա­կա­նա­ցումն էր՝ փո­խան հա­յա­պահ­պա­նու­մին։
­Հա­յա­պահ­պա­նու­մը այդ օ­րե­րուն ար­դէն ինք­զինք սպա­ռած էր, իբ­րեւ վար­քա­գիծ ու մտա­ծո­ղու­թիւն։ Ի­րա­ւազր­կո­ւած հա­յու­թեան հա­մար, հա­յա­պահ­պա­նու­մը այ­լեւս ոչ մէկ լու­ծու­մի կրնար ա­ռաջ­նոր­դել, ոչ մէկ ձե­ւով կրնար ի­րա­ւա­տէր հա­յու­թեան հա­մար գա­ղա­փա­րա­կան ու­ղե­ցոյց հան­դի­սա­նալ, ո­րով­հե­տեւ ա­նոր կը պակ­սէր ներ­գոր­ծօն նկա­րա­գի­րը, ո­րուն պէտք ու­նէր (ու այ­սօր ալ ու­նի) հա­յու­թիւ­նը՝ իր հո­ղա­յին ու այլ ի­րա­ւունք­նե­րու հե­տապնդ­ման ճամ­բուն վրայ։
­Հա­յա­պահ­պա­նու­մը ու­րիշ բան չէ, ե­թէ ոչ ե­ղա­ծը պահ­պա­նե­լու զուր ճիգ մը, զուրկ՝ քա­ղա­քա­կան ո­րե­ւէ հե­ռան­կա­րէ ու զսպա­նա­կէ։
­Հե­տե­ւա­բար, քա­ղա­քա­կա­նա­ցու­մի ա­ռա­ջադ­րան­քը, որ այդ օ­րե­րուն ա­ռաջ մղո­ւե­ցաւ դաշ­նակ­ցա­կան քա­ղա­քա­կան միտ­քին կող­մէ, այ­սօ՛ր եւս կը պա­հէ իր այժ­մէա­կա­նու­թիւ­նը՝ յատ­կա­պէս ներ­կայ հա­մաշ­խար­հա­յին դրո­ւած­քին լոյ­սին տակ (տես­նել նա­խորդ են­թա­խո­րա­գի­րի վեր­լու­ծու­մը)։
Իսկ քա­ղա­քա­կա­նա­ցու­մը ու­րիշ բան չէ, ե­թէ ոչ գոր­ծըն­թաց մը, ուր են­թա­կան, կամ հա­ւա­քա­կա­նու­թիւն մը (այս պա­րա­գա­յին հա­յու­թիւ­նը), կը գի­տակ­ցի իր քա­ղա­քա­կան շա­հե­րը, կրնայ զա­նա­զա­նել ի­րեն հա­մար նպաս­տա­ւոր ու անն­պաստ զար­գա­ցում­նե­րը եւ ազ­դակ­նե­րը ու կը հե­տապն­դէ իր ու­րոյն ազ­գա­յին նպա­տակ­նե­րը։
Իսկ այս ազ­գա­յին նպա­տակ­նե­րու հիմ­նա­քա­րը ու­րիշ բան չէ, ե­թէ ոչ մեր հա­ւա­քա­կան դա­տը, Ա­րեւմտա­հա­յաս­տա­նի վե­րա­տի­րաց­ման խնդի­րը։ 40 տա­րի ա­ռաջ, երբ հա­յու­թիւ­նը տա­կա­ւին զրկուած էր ան­կախ ­Հա­յաս­տա­նի մը ըն­ձե­ռած ա­ռա­ւե­լու­թիւն­նե­րէն, քա­ղա­քա­կա­նաց­ման գոր­ծը­նա­ցը (յատ­կա­պէս ե­րի­տա­սար­դու­թեան մօտ) կրցաւ այժ­մէա­կա­նաց­նել ­Հայ ­Դա­տը, կրցաւ վերս­տին զայն զե­տե­ղել հա­մաշ­խար­հա­յին քա­ղա­քա­կան թա­տե­րա­բե­մի քար­տէ­սին վրայ։
Իսկ այ­սօր, երբ գո­յու­թիւն ու­նի ան­կախ ­Հա­յաս­տան մը, հա­յու­թեան ու մա­նա­ւանդ Ս­փիւռ­քի քա­ղա­քա­կա­նա­ցու­մը ա­ւե­լի քան եր­բեք կը դառ­նայ անհ­րա­ժեշ­տու­թիւն, ոչ միայն ­Հա­յաս­տա­նի զօ­րակ­ցու­թեան ա­ռու­մով, այլ նոյ­նինքն Ս­փիւռ­քի վե­րա­կազ­մա­կեր­պու­մը ա­ւե­լի ա­մուր հի­մե­րու վրայ դնե­լու հա­մար։
Ս­փիւռ­քի հա­յու­թեան մօտ իր հա­մազ­գա­յին քա­ղա­քա­կան շա­հե­րու գի­տակ­ցու­թեան մա­կար­դա­կին բարձ­րա­ցու­մը ինք­նա­բե­րա­բար կը լու­ծէ նաեւ նոյն այդ Ս­փիւռ­քին ազ­գա­յին դի­մա­գի­ծին ու­ժե­ղաց­ման խնդի­րը, դէ­պի երկ­րոր­դա­կան կամ եր­րոր­դա­կան գի­ծեր մղե­լով «լե­զո՞ւ, թէ՞ ինք­նու­թիւն» հար­ցադ­րու­մը։
Այն տրա­մա­բա­նու­թեամբ, որ լե­զուն, մշա­կոյ­թը եւ ինք­նու­թիւ­նը ար­դէն քա­ղա­քա­կան գի­տակ­ցու­թեան մը բաղ­կա­ցու­ցիչ տար­րերն են։
­Հե­տե­ւա­բար, Ս­փիւռ­քի քա­ղա­քա­կա­նա­ցու­մը ռազ­մա­վա­րա­կան ար­ժէք ու­նե­ցող «մայր բա­նա­լի» մըն է, որ կո­չո­ւած է բա­նա­լու բազ­մա­թիւ դուռ­ներ։
Աս­կէ ան­դին, Ս­փիւռ­քը իբ­րեւ պատ­մամ­շա­կու­թա­յին, կրօ­նամ­շա­կու­թա­յին կամ զուտ պատ­մա­կան յի­շո­ղու­թեամբ բնո­րո­շե­լու ճի­գե­րը ան­պէտք ու վնա­սա­կար մօ­տե­ցում­ներ են, զուրկ՝ ո­րե­ւէ քա­ղա­քա­կան ար­ժէ­քէ։
Այն­պէս որ, ­Հա­յաս­տան-Ս­փիւռք յա­ռա­ջի­կայ խորհր­դա­ժո­ղո­վէն ա­ռաջ, կ’ու­զենք յի­շեց­նել մեր պե­տա­կան այ­րե­րուն, որ Ս­փիւռ­քը քա­ղա­քա­կան փոր­ձա­նօթ չէ, «լա­պո­րա­թո­ւար»ի մուկ կամ նա­պաս­տակ չէ, ո­րոնց վրայ փոր­ձար­կում­ներ կը կա­տա­րո­ւին։ Ս­փիւռ­քը հա­մա­հայ­կա­կան խնդիր­նե­րու, ա­մէ­նէն ա­ռաջ՝ հա­յու­թեան հո­ղա­յին խնդրին հա­մար ռազ­մա­վա­րա­կան ար­ժէք ներ­կա­յաց­նող ազ­դակ է, ո­րուն հա­մար սա­կայն անհ­րա­ժեշտ է վերս­տին թափ տալ ա­նոր քա­ղա­քա­կա­նա­ցու­մին։

 


Մեկնաբանություն

Վերջին լուրեր
1.Արտավազդ Փելեշյանի «Իմ աշխարհը և դաշտի միասնական տեսությունը» նաև անգլերեն
2.Եվրամիությունը աջակցում է «Հայաստանում ընտրական գործընթացների աջակցություն» ծրագրին
3.Ստրասբուրգ. Հայաստանի մշտական ներկայացուցիչ Պարույր Հովհաննիսյանն ընտրվեց Եվրոպայի խորհրդի նախարարների կոմիտեի ենթախմբի նախագահ
4.Նիդերլանդներ. Վերաքննիչ դատարանը անփոփոխ է թողնում թուրք ազգայնամոլ Իլհան Աշկինի դեմ վճիռը
5.Գարեգին Բ- Նիկոլ Փաշինյան հանդիպում Մայր Աթոռում
6.Ինֆորմատիկայի և ավտոմատացման պրոբլեմների ինստիտուտը շարունակում է ՏՏ ոլորտում հաջողություններ գրանցել…
7.Արման Նուռի անհատական մեծ ցուցահանդեսը Վենոզայում
8.Հայաստանի դպրոցներում կներդրվի Աշխարհատեղեկատվական համակարգը
9.Նախագահը ցանկալի է համարել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի մասնակցությունը Գյումրիում պատմամշակութային արժեքների պահպանմանն ու վերականգնմանը
10.Լեհահայոց հոգևոր հովվությունը ներառվում է Ուկրաինայի հայոց թեմի առաջանորդի հոգևոր իրավասության ներքո
Դիտել բոլորը
© ORER.CZ 2003-2012, ORER.EU 2012-2018
Մեջբերումներ անելիս հղումը OՐԵՐԻՆ պարտադիր է:
Կայքի նյութերի մասնակի կամ ամբողջական հեռուստա-ռադիոընթերցումն առանց հղման արգելվում է: