ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ԱՆԿԱԽ ԱՄՍԱԳԻՐ
ՀՐԱՏԱՐԱԿՎՈՒՄ Է 1999թ. ՊՐԱՀԱՅՈՒՄ
19 սեպտեմբերի, 2018
Կյանքը գնում է, ՕՐԵՐՆ են մնում     Život běží, DNY zůstávají.     Life passes, DAYS remain     Жизнь проходит, ДНИ остаются

ՅՈՒՇԵՐՈՒ ՇԱՐՔԷՆ. ՄԵԼԳՈՆԵԱՆԻ ԱՄԱՌԱՆՈՑԸ ԵՒ… ՓՈՍ

31 օգոստոսի, 2017 | 10:25

Գագոբեթրիայի բարտիներու շուքին, 1954 ամառ, «Չարշըլը Արթին Աղա»
Դերակատարներու խումբ
Գլխաւոր դերերով նկարին մէջ կ’երեւան՝
Ժիրայր Մակարեան, Արաքսի Կոստանեան, Ռիթա Սիմոնեան-Պալեան, Արայ Գալայճեան, Զաւէն Ղարիպեան, Պենոն Գույումճեան-Սեւան, Գէորգ Կարապետեան, Յակոբ (Ճէք) Հաճընեան, Յովհաննէս Գարագաշեան, ինչպէս նաեւ կեդրոնը՝ Տիկ. Սիրվարդ Պարսումեան-Սարաֆեան:
Աջին, ծայրը կեցող ճերմակ շապիկով, սեւ վարդակապով եւ ձեռնածալ մանչը Վարդան Թաշճեանն է (յօդուածագիրը):

Կար ատեն մը, շատ տարիներ առաջ, երբ՝ ամէն ուսումնական տարեշրջանի աւարտին, Մելգոնեանի գիշերօթիկի կեանքը իր շարունակութիւնը կը տեսնէր ամառանոցներու մէջ, մինչեւ վերամուտ, առ ի դիւրութիւն ուսանողութեան մեծամասնութեան, երբ չգոյ էին երթեւեկի այսօրուան հնարաւորութիւնները եւ հարկաւ անբաւարար՝ նիւթական պայմանները, որքան ալ որ կիզիչ բնոյթ կրէր ծնողք-զաւակ զիրար տեսնելու մարմաջը, ամիսներ տեւող բաժանումէ մը ետք: Եւ դարձեալ ծովեր ճեղքող նամակներուն կը վիճակուէր փոխադարձ այդ կարօտը մեղմելու մխիթարութիւնը:

Մեր առաջին տարին սակայն եղաւ նաեւ վերջի՛նը այս ճամբարային դրութեան: Անկէ ետք ա՛լ աշակերտութիւնը կը ղրկուէր տուն, ինչ ալ ըլլային պարագաները:

Կիպրոսի Թրոտոս լեռներու լանջին, դալարագեղ երեք բլուրներու ծոցին մէջ պարփակուած հմայիչ գիւղ մըն է Գագոբեթրիան, տանիքներու գորշ կղմինտրին եւ ծառերու պոռոտ կանաչին միաձուլումով ստեղծուած ներդաշնակութեան մը մէջ, մայր եկեղեցիի տիրական ներկայութեամբ ու դէպի Թրոտոս մագլցող մայրուղիին աջ կողմը պարզուող գեղանկարչային գրաւչութեամբ: Հակառակ ժամանակի սահանքին հետ կորսնցուցած իր անցեալի պարզութեան եւ անմեղութեան ու հետզհետէ զբօսաշրջիկային արդիական տարազ հագած նորաձեւութեան, գոհար այս գիւղին կեդրոնական ճամբան կը պահէ դեռ իր ինքնուրոյն գեղեցկութիւնը, պատմութիւնը, ժողովրդականութիւնը: Գլխաւոր հրապարակին մօտ, վերի ձիւներէն կազմուած երկու ապակեգոյն գետակներ զիրար կը համբուրեն պատմական կամուրջին ճիշդ տակը եւ գիրկընդխառն միահամուռ խշշոցով կը խուժեն վար, ճեղքելով գիւղն ու իր ծառաստանները, ի վերջոյ կեր հասցնելու ամբարտակի մը ձուկերուն: Բնութեան քերթողական ստեղծագործութիւն մը, որ անկուշտ կը պահէ կամուրջէն դիտող եւ զմայլող ոեւէ զգայուն սիրտ:

Ահա այս գիւղէն քանի մը քիլոմեթր աւելի վեր, Այ. Նիքոլա կամ Այ. Աննա պուրակներու գիրկին կը կառուցուէր ամառնային «վրանաքաղաք»ը, տեղացի թռչուններուն գեղգեղանքին, բարտիներու խարշափին եւ ձորէն հոսող գետակի գլգլանքին խառնելով Մելգոնեանի պարման-պարմանուհիներուն ոչ նուազ անմեղունակ կանչերը: Խորտուբորտ ընդարձակ տարածութեան մը մէջ կը լարուէին տասէն աւելի հսկայ վրանները՝ տղոց, աղջկանց, ուսուցիչներուն, ինչպէս նաեւ ճաշարան-սերտարանին համար: Այլ կառոյցներ էին լուացարանները, ճէմիշները եւ բացօթեայ բեմը: Ջուր եւ ելեկտրականութիւն կը հայթայթէր գիւղապետութիւնը: Կարճ հեռաւորութեան վրայ կը գտնուէր նաեւ բոլորին սիրելի աւազանը, որուն պաղ ջուրը կը փայփայէր իգական եւ արական մարմինները, տարբեր ժամերու հարկաւ…

Ամառնային կեանքը լեցուն կ’ըլլար միշտ: Ամէն առտու, նախաճաշէն եւ անոր յաջորդող կարճ դադարէն ետք, նոյն վրանին տակ կը սկսէր սերտողութեան պահը: Մելգոնեանի հարուստ մատենադարանին մէկ մասը հոն փոխադրուած ըլլալով, աշակերտները մի քանի ժամ կը զբաղէին ընթերցանութեամբ եւ կամ մուսաներով սնանողներուն համար՝ քերթուածներ ու արձակ էջեր հիւսելով, շուրջի բնութեան կամ սիրահարի մը մասին, հայերէն լեզուի մեր «Օշականեան» ուսուցչին՝ Պրն. Ն. Թամամեանին գնահատական ժպիտին արժանանալու յոյսերով:

Երեկոյեան ժամերը կը հարստանային գրական, երաժշտական, ընկերային, թատերական եւ արի-արենուշական ձեռնարկներու կազմակերպումով: Օրինակի համար՝ Օտեան-Կիւրճեանի «Չարշըլը Արթին Աղա» կատակերգութեան եւ Ճիաքոմէթթիի «Քորրատօ» տրամախօսութեան երկու յաջող բեմադրութիւնները, կարճ ժամանակի մը մէջ, յիշատակելի պահեր պարգեւեցին բոլորին: Տակաւին՝ խարուկահանդէս, Զուարթ երեկոյ, մրցանքներ, արշաւներ, մարզական խաղեր եւ այլ գործունէութիւններ ներքին կեանքին կու տային ճարճատուն վիճակ, «ձանձրոյթ»ը դարձնելով անծանօթ բառ: Եւ վերջապէս՝ կա՜ր Մելգոնեանցիին յատուկ ճեմելու պահը, տղայ-աղջիկ երբեմն միասին «Շատ մը սէրերու արշիպէղագոս» այդ մթնոլորտին մէջ, միշտ սակայն հերթապահներուն խուզարկու աչքերը եւ բարակ ջիղերը հանդարտ պահող բաղձալի կարգապահութեան մը սահմաններէն ներս:

«Քորրատօ»
Նստած, ձախէն աջ
Ժիրայր Մակարեան, Արթօ Աւետիսեան, Արայ Գալայճեան
Ոտքի, ձախէն աջ
Հայկազ Ազատեան, Սօսի Աւետեան, Վերգինէ Մալեան-Միսիրեան, Աւետիս Մանուկեան

Իսկ աւելի ուշ, երբ աստղերը սկսէին պսպղալ այդ չոր օդի մթագոյն կապոյտէն, աշակերտութիւնը կ’արտօնուէր շաբաթը անգամ մը իջնելու Գագոբեթրիայի բացօթեայ սինեման եւ վայելելու տարիքի պատշաճ ժապաւէն մը, թէեւ ամէն ֆիլմ յարմար էր դիտել այդ շրջանին, երբ չէին բուսած դեռ Հոլիվուտի այսօրուան գռեհկութիւններն ու վայրագութիւնները սպիտակ պաստառի վրայ: Այդ հաճոյքը սակայն մասամբ կը զեղչուէր, երբ անկէ ետք կիսախուփ եւ քնոտ աչքերով ու դժկամ՝ պէտք էր կտրել վերադարձի ճամբան, դարձեալ հետիոտն, հասնելու համար վրաններուն: Ասիկա զիկ-զակ այն ճամբան էր, որուն երկու կողմի պտղատու ծառերը կը ցուցադրէին իրենց ճոխ բերքը, ծանրաբեռնուած ու կորացած ճիւղերու վրայ: Յաճախ, գիւղ իջնող տղոց համար դժուար չէր փորձութեան ենթարկուիլ ու համտեսել եղանակի այդ թարմ պտուղները՝ տանձ, խնձոր, թուզ, խաղող այլ մանաւանդ՝ համեղ կեռասը, ինչ փոյթ թէ անոնց պակասը երբեք զգալի չէր ըլլար մեր ճաշացուցակին վրայ: Պահակի գաւազան, պոռչտուք, շունի հաջոց չէին սպառնար մեզի, որովհետեւ աչք գոցող բաց հրաւէր մը կար տեղացիներէն, գեղջուկի աւանդական հիւրընկալութեան եւ համբերութեան խառնուրդ՝ գթառատ վերաբերում մը հանդէպ՝ ամառանոցի բնակիչներուս, «Արմէնէուս» (հայերուս), այսինքն՝ ճակատագրակից ժողովուրդի մը զաւակներուն…

Ամառնային այդ ամիսներուն, մերթ ընդ մերթ մեզի այցելութեան կու գային ականաւոր դէմքեր: Տնօրէն Դանիէլ Ոսկեանը Հաստատութեան ինքնաշարժով Նիկոսիայէն լեռ կը բերէր օրուան հիւրը կամ հիւրերը եւ կը պտըտցնէր վրաններուն շուրջ, արդար հպարտութեամբ, մինչ մեզի կը հրահանգուէր կարգի դնել ամէն բան, առաւելագոյն չափով տպաւորելու համար այցելուները:

Երեկոյեան, ընթրիքէն ետք, աշակերտութիւնը կը հաւաքուէր բացօթեայ բեմին առջեւ, երկար նստարաններու վրայ, պլանքէթներով փաթթուած՝ հետզհետէ ցրտող օդին դէմ ու կը հետեւէր հանդէսի գեղարուեստական յայտագրին, որուն եզրափակիչ բաժինը կը վերապահուէր օրուան հիւրի պատգամին:

Այսպիսի առիթով մը, բարեբախտութիւնը ունեցանք վայելելու ֆրանսահայ հանրածանօթ գրող Շաւարշ Նարդունիի ներկայութեան: Ծանօթ ըլլալով իր երկերուն, այս այցը յատուկ խանդավառութիւն ստեղծեց բանակավայրէն ներս:

Առտու մը, դեռ նոր բարձրացած լեռ, սերտարանի ընդարձակ վրանին տակ՝ խորասուզուած էինք մեզ շատ հետաքրքրող Րաֆֆիի եւ Ծերենցի պատմական վէպերուն եւ միւս կողմէն «Հառաչանքի կամուրջը», «Քամէլիազարդ կինը» կամ «Գահ եւ սէր» թարգմանական երկերու ընթերցումին մէջ, մինչ անդին, քանի մը տասնեակ մեթր հեռաւորութեան վրայ կը լսուէր շինութեան մը շարունակական թախ-թախը: Հաստատութեան տարիներու ատաղձագործը, բլուրի լանջին, երկու-երեք աշակերտի օգնութեամբ կառուցելու վրայ էր ուսուցիչներու ճէմիշը: Ճէմիշ, որ առաստաղի կարիք չէր ունենար սովորաբար: Փորած էին խորունկ փոս մը, ու կը փորձէին կանգնեցնել շուրջի պատերը եւ դռնակը:

Յանկարծ զօրաւոր թխրտոց մը եւ անոր յաջորդող թանձր փոշին բոլորին աչքերը դարձուց դէպի բլուր: Ուսուցիչ-աշակերտ բնազդաբար փութացինք օգնութեան: Ո՜ւշ էր: Վարպետը եւ օգնական տղաքը արդէն գլորած էին իրենց փորած փոսին մէջ, անճարակութեան մը իբր հետեւանք, ճէմիշի ապագայ պատերն ալ տապալելով իրենց վրան: Բարեբախտաբար վիրաւոր չկար, փոշին միայն…

Այո՛, փոս մըն էր, գոցուեցաւ, անցա՜ւ, վէրք չպատճառեց:

 

* * *

Իր հիմնադրութեան օրէն, այլաբանական իմաստով տեսակաւոր փոսեր շատ տեսաւ Մելգոնեանը, մարտահրաւէրներ, որոնք ատենին գոցուեցան, հարթուեցան, որովհետեւ տիրակա՛ն էր ոգին, միահամո՛ւռ կամքը եւ անվարա՛ն պայքարը բոլորին, ընդդէմ՝ Հաստատութեան մազի թելին դպչող ոեւէ վտանգի, իբրեւ բարոյական պարտաւորութիւն մեծ Բարերարներուն երազի եւ կտակի ճամբուն վրայ:

Հակառակ այս դժուարութիւններուն սակայն, երբեք անստոյգ չէր եղած հորիզոնը այս հաստատակոթող կառոյցին, ձմե՛ռ թէ ամա՛ռ: Հայ տոհմիկ շունչին անմահացումը հո՛ն էր: Կեա՛նք նորոգող, սի՛րտ բաբախող, յոյսի կեդրոն սուրբ անունը՝ «Մելգոնեա՛ն»ը հո՛ն էր: Անոր լոյսը անհետացուցած էր խաւարը:

Մինչդեռ հիմա, ափսո՜ս, խաւա՛րն է անհետացուցած անոր լոյսը:

Ամէն անգամ որ անցած եմ Թրոտոսի ճամբէն, տեսած եմ Գագոբեթրիան, տուները՝ հոն, գետակը՝ հոն, բարտիները՝ հոն, բլուրները՝ հոն, բայց չէի տեսներ ալ վրանները, չէի տեսներ վառվռուն տղաքն ու աղջիկները, չէի՜տեսներ…

Ու հիմա, ամէն անգամ որ կ’անցնիմ Նիկոսիոյ Լիմասոլ պողոտայէն, կը տեսնեմ տխրամած զոյգ շէնքերը հոն՛ են, անտառի ծառերը հո՛ն են, վիլլան հո՛ն է, Բարերարներու դամբանը հո՛ն է, բայց չե՜մ տեսներ ալ մարդկային կեանք եւ շարժում անոնց շուրջ: Կը լսեմ թռչուններուն ծիւ-ծիւը, ծառերուն սօսափը, հովերուն հարազատ համբոյրը, բայց չե՜մ լսեր ալ՝ «Անմահ Լուսոյ»ն, «Որքան Դիցակերտ»ը, «Հրեշտակ Զուարթուն»ը, «Իմ խենթ գարնան… հոգիս թեւաւոր»ը: Չեմ տեսներ ու չեմ լսեր այն ինչ որ անմոռանալիօրէն կը պայծառակերպուէր աչքերուս առջեւ, մտքիս մէջ, սրտիս վրայ, քանի որ, օ՜, ալ լռա՜ծ է դամբան նայող անցեալի հնչեղ զանգակը…

Ո՜վ կրնար երեւակայել, որ Թրոտոսի ճամբան եւ Լիմասոլի ճամբան, ճակատագրի անգութ խաղով պիտի նոյնանան օր մը, ամառնայինին հետ ձմեռնային Մելգոնեանն ալ թաղելով սրտաճմլիկ լռութեան նոյն փոսին մէջ…

Այս փոսը մեր սրտի՛ փոսն է, վէ՛րքն է եւ պիտի չգոցուի երբե՛ք, թէ՛ Մելգոնեանցիին եւ թէ խղճամիտ ոեւէ հայու համար, որքան ատեն որ չեն բացուիր դեռ «Լուսոյ Տաճար»ին դռները ու խլրտած կը մնան պաշտելի Բարերարներուն աճիւնները, ուխտավա՜յր այդ դամբանին տակ, այսօր, տասներկու տարիներէ ի վեր:

Վարդան Թաշճեան

15 Օգոստոս, 2017

Նիկոսիա

 

 

 

 


Առնչվող նյութեր
1. Սփյուռքի նախարարը հանդիպել է Կիպրոսի Հանրապետության նախագահի արտերկրյա և հումանիտար հարցերով հանձնակատար Ֆոտիու Ֆոտիսի հետ
2. Կիպրոսի հայ համայնքի ներկայացուցիչ Վարդգես Մահտեսյանը հանդիպեց սփյուռքի նախարարին
3. ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ, ԿԻՊՐՈՍԻ ԵՎ ՀՈՒՆԱՍՏԱՆԻ ՄԻՋԵՎ ՍՓՅՈՒՌՔԻ ՀԱՐՑԵՐԻ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ ԵՌԱԿՈՂՄ ՀԱՆԴԻՊՈՒՄ
4. Հայաստան-Կիպրոս հուշագրի ստորագրում Երեւանում
5. Կիպրոսի խորհրդարանի նախագահը Հայոց ցեղասպանութիւնը ճանչնալու կոչ ըրած է միջազգային հանրութեան
6. Կիպրոս. Յուշերու շարքէն. MR. STRETCH-Ը
7. Հովիկ Դեմիրճյանը կներկայացնի Կիպրոսը՝ 2017-ին Կիեւում կայանալիք Եվրատեսիլին
8. Մելգոնեան Կրթական Հաստատութեան 90-ամեակի Համախմբումը Կիպրոսում
9. Փաստաբան Ֆէթիէ Չէթինի յեղինակած «Իմ Մեծմայրս» գիրքի ներկայացումը Կիպրոսում
10. Էդգար Շահինի արուեստը՝ Ռուբեն Նահապետեանի ներկայացմամբ

Մեկնաբանություն

Վերջին լուրեր
1.Լեհաստանի Զամոշչ քաղաքում բացվել է հայկական խաչքար և տեղի են ունեցել մի շարք մշակութային միջոցառումներ
2.Ին՞չ եփել այսօր՝ քաղաքական կաթսայում. հայացք Երեւանից
3.Աշխարհում յուրաքանչյուր 5 վայրկյանը մեկ 15 տարին չլրացած երեխա է մահանում. ՄԱԿ-ի զեկույց
4.Բուլղարահայ նկարիչ Բեդիգ Բեդրոսյանի հուշարձանը Սիլիստրայում
5.Լոնդոնի Թագավորական քոլեջում փորձաքննվել է ՀՀ Չինաստանի «Մետաքսի ճանապարհին» միանալու ռազմավարությունը` հայ գիտնականի մասնակցությամբ
6.Րաֆֆի Հերմոն Արաքսին՝ սփյուռքի նախարարության պատվոգիր
7.Ռումինիա. Գալաց քաղաքի Ս. Աստվածածին հայոց եկեղեցու 160 ամյակը նշվեց մեծ շուքով
8.Արեւմտյան Հայաստանի Ազգային ժողովի (Խորհրդարանի) 2-րդ գումարման պատգամավորների ընտրությունները կայացան. 101 պատգամավոր 45 երկրից
9.Փարիզում սփյուռքի նախարարության և «Հայասա» ֆեդերացիայի միջև ստորագրվեց հուշագիր
10.ՀՀՇ-ի, ՀՀԿի ճանապարհով չգնաք, որպեսզի բումերանգի պես այն չխփի պետությանը. Րաֆֆի Հովհաննիսյանը՝ ՔՊ-ին
Դիտել բոլորը
© ORER.CZ 2003-2012, ORER.EU 2012-2018
Մեջբերումներ անելիս հղումը OՐԵՐԻՆ պարտադիր է:
Կայքի նյութերի մասնակի կամ ամբողջական հեռուստա-ռադիոընթերցումն առանց հղման արգելվում է: