ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ԱՆԿԱԽ ԱՄՍԱԳԻՐ
ՀՐԱՏԱՐԱԿՎՈՒՄ Է 1999թ. ՊՐԱՀԱՅՈՒՄ
14 նոյեմբերի, 2018
Կյանքը գնում է, ՕՐԵՐՆ են մնում     Život běží, DNY zůstávají.     Life passes, DAYS remain     Жизнь проходит, ДНИ остаются

Հայ գրքի աննախադեպ ցուցահանդես Պրահայում.պատմում է Հայկ Սրկ. Իւթիւճեանը

10 հոկտեմբերի, 2016 | 13:25

ՊՐԱՀԱ.ՕՐԵՐ- Ինչպես արդեն տեղեկացրել էինք, հոկտեմբերի 12-25-ը Չեխիայի Ազգային գրադարանում կներկայացվի «Որք զծորանս Հոգւոյն արբին» Հայ գրքարուեստը դարերի ընթացքում,, խորագիրով բացառիկ ցուցահանդեսը, որի կազմակերպիչներն են Հայաստանի և Չեխիայի Ազգային գրադարանները ՀՀ մշակույթի նախարարության և Չեխիայի Հանրապետությունում Հայաստանի  դեսպանության հովանավորությամբ։ Ցուցահանդեսի պաշտոնական բացումը, որը կլինի միայն հրավիրատոմսերով, տեղի կունենա հոկտեմբերի 11-ին։ Հոկտեմբերի 12-ից ցուցահանդեսի մուտքը ազատ է հետաքրքասեր լայն հասարակության համար։ Ցուցահանդեսի կազմակերպման, բովանդակության եւ ներկայացված բացառիկ նշանակության ցուցանմուշների մասին է պատմում Օրեր-ի գլխ. խմբագիր Հակոբ Ասատրյանի հետ զրույցում ցուցահանդեսի  համակարգող եւ մենագրություն-պատկերագրքի հեղինակ Հայկ Սրկ. Իւթիւճեանը։ 

armenian-book-shapik

-Բարեշնորհ Սարկաւագ, ի՞նչ սկզբունքով եք ընտրել ցուցադրվող գրականությունը եւ որոնք են առավել հատկանշական գրքերը։

-Երբ Հայ գրքարուեստը դարերու ընդմէջէն. «Որք զծորանս Հոգւոյն արբին»  Ցուցահանդէսի խնամակալութիւնը եւ ատոր ընկերակցող Ցուցակի (Խմբ. Մենագրություն-Պատկերագիրք) խմբագրութիւնը կամաւորաբար յանձն առի, Հայաստանի եւ Չեխիոյ Ազգային Գրադարաններու տնօրէնութեանց խնդրանաց ընդառաջելով, կը գիտակցէի՝ թէ մենք Պրահայի մէջ (զոր օրինակ) Վենետկոյ հանճարեղ ու դարաւոր հայագիտական աւանդութեան եւ կամ այդ աւանդութեան շօշափելի ժառանգութեան առաւելութիւնը չ’ունէինք: Հետեւաբար, որոշեցի յատկապէս հինգ յատուկ բնագաւառներու վրայ կեդրոնացնել այս Ցուցահանդէսը եւ համապատասխան Ցուցակը:

Անտարակոյս՝ Չեխ ժողովուրդը Հայ մշակոյթի ծանօթ է գրեթէ բացառապէս Սովետական ոսպնեակի միջնորդութեամբ (զանազան պատմական պարագայից բերմամբ), եւ Հայ լեզուի եւ գրականութեան միայն սահմանափակ մի բաժինը մատչելի դարձած է նորագոյն սերունդին: Իսկ Հայ գրականութիւնը շատ աւելի հին արմատներ ունի, եւ մօտիկօրէն առնչուած է Քրիստոնեայ Եւրոպայի մշակոյթի հետ՝ նուազագոյնս հազարամեակի մը ընթացքին ունեցած իր շփմանց պատճառաւ: Մեր առաջնահերթութիւնը հետեւաբար եղաւ՝  ճիշդ այդ շփմանց արգասիքը ներկայացնել:

Ըստ այնմ՝ յարմար տեսանք Աստուածաշունչ Մատեանի առաջին հրատարակութեան 350ամեակը մեր Ցուցահանդէսի ելակէտը համարիլ, եւ Ցուցահանդէսի առաջին բաժինը (որ նոյնպէս կ’արտացոլացուի Ցուցակի առաջին բաժնին մէջ) կեդրոնացնել հնագոյն Հայ տպագրութեանց վրայ,  գրաբար Աստուածաշունչի երեք կարեւորագոյն հրատարակութիւնները, ինչպէս նաեւ մի քանի ընդհանուր հետաքրքրութիւն ներկայացնող նմոյշներ ալ ներկայացնելով (զոր օրինակ՝ 18րդ դարուն հրատարակուած քարտէս մը, ուր Պատմական Հայաստանի տարածքը եւ Արցախի դիրքը բացայայտ են): Այս բաժինը ի միջի այլոց տպագրական արուեստի ու նկարազարդման պատուական նմոյշներ կը պարունակէ, որոնք նոյնպէս վերոյիշեալ շփմանց պատուաստման արդիւնքը կը մարմնաւորեն՝ ուր իսկապէս կը տեսնենք թէ Եւրոպականը հայաշունչ տարազ զգեցաւ:

Նոյնպէս, ըստ մեր կարծեաց՝ փափաքելի էր վերջին տարիներու Չեխիոյ Հայագիտական գործունէութեանց՝ նամանաւանդ միջազգային բեմերու վրայ յայտարարուող հետազօտական աշխատանքներու հետ առնչուած որոշ սկզբնաղբիւրներ պատշաճօրէն ներկայացնել:

Այսպիսով յանգեցանք յաջորդ երկու բաժիններուն: Առաջինը՝ Հայ մեծագոյն գրողի՝ Ս. Գրիգոր Նարեկացւոյ երկասիրութեանց նուիրուած է: Փրանկիսկոս Պապի կողմէ Ընդհանրական Եկեղեցւոյ Վարդապետ հռչակուած Սուրբը շատերու ծանօթ դարձաւ, եւ բնականաբար իր երկերուն հանդէպ հետաքրքրութիւնը աճեցաւ: Նշենք, սակայն, որ Չեխիոյ մէջ Սրբոյն գործերէն հատուածներ արդէն իսկ կը թարգմանուէին եւ լոյս կը տեսնէին Պրոֆ. Evžen Kindler-ի, Barbora Turková-ի եւ այլոց վաստակով: Երկրորդը՝ Հայոց Շարակնոցի երաժշտագիտութիւնն էր: Աւանդութիւնը բաւական խորունկ արմատներ ունէր. շարականներու եւ տաղերու նմոյշներ արդէն մի քանի տասնամեակներէ ի վեր Պրոֆ. Evžen Kindler եւ իր Music Poetica համոյթը հանրութեան կը հրամցնէին, ռահվիրայական բաղդատութիւններով հանդերձ, որոնց շնորհիւ՝ Հայ աւանդութիւնը իր հարեւան աւանդութեանց կողքին արժանաբար կը դիրքաւորուէր: Վերջին տարիներուն՝ շարականագիտութիւնը, խազագիտութիւնը, Պոլսոյ, Վենետկոյ եւ Վիեննայի բերանացի աւանդութեանց մնացորդներու հետազօտութիւնը, եւ Եղիա Տնտեսեանի ժառանգութեան համապարփակ ուսումնասիրութիւնը նոյնպէս Չեխ միջավայրի մէջ թափ առին: Ասոնց զուգահեռ՝ երաժշտական կատարումներ տեղի ունեցան, Չեխ Եկեղեցական Երաժշտութեան Ընկերակցութեան Convivium ամառնային դասընթացքին՝ եւ Կարոլեան Համալսարանի տաղանդաւոր երիտասարդ երգիչներու եւ երաժիշտներու  ճիգերուն շնորհիւ (որոնց մասին «Օրեր»ու էջերու վրայ մերթ ընդ մերթ՝ հաճոյիւ կ’ընթեռնունք), որոնք եւս Հայ եկեղեցական երաժշտութեան հանդէպ ոգեւորութիւն ստեղծեցին: Իսկ երջանիկ զուգադիպութեամբ մը՝ յայտարարուեցաւ թէ Ցուցահանդէսիս թուականներու ընթացքին՝ Միջազգային Ուղղափառ Երաժշտութեան Ընկերակցութեան տարեկան գիտաժողովը այս տարի Պրահա տեղի պիտի ունենայ (Ars Nova – East and West խորագրով): Ուրեմն անտարակոյս՝ փափաքելի էր, որ Ցուցահանդէսիս երկրորդ բաժինը Հայ շարականներու եւ տաղերու առանցքային հրատարակութիւններէ բաղկանար:

Այս բոլորին կողքին՝ Ցուցահանդէսս փափաքեցանք ուռճացնել՝ Հայ գրականութենէն Չեխերէնի թարգմանուած նմոյշներով. մեծաւ մասամբ Սովետական տարիներու կատարուած այս թարգմանութիւններէն ոմանք բացառիկ արժէք կը ներկայացնեն (զոր օրինակ՝ երբ Ludmila Motalová եւ Vladimír Holan բանաստեղծը միասնաբար Աւետիք Իսահակեան թարգմանեցին):

Չեխիոյ Ազգային Գրադարանի անձնակազմը նոյնիսկ բաւական դժուարացաւ հատորներէն ոմանք գտնելու (որոնցմէ սակայն ոմանք հնավաճառներու քով ծախու են, չնչին գիներով). ըստ երեւոյթի՝ այս հատորները վերջերս մոռացութեան մատնուած էին, եւ փափաքելի էր Ցուցահանդէսի միջոցաւ անոնց հանդէպ Չեխ ընթերցողաց հետաքրքրութիւնը գրգռել կամ վերանորոգել: Այսպիսով նաեւ Չեխիոյ Ազգային Գրադարանը եւս հնարաւորութիւնը ունեցաւ իր պահեստներէն որոշ նմոյշներ ցուցադրել, որով Ցուցահանդէսը աւելի երկկողմանի ու հաւասարակշիռ դարձաւ:

Ցուցահանդէսիս վերջին բաղադրիչ բաժինը Հայոց Ցեղասպանութեան նուիրեցինք: Անշուշտ մեր նպատակն էր Հայ ժողովուրդը ներկայացնել իբր ստեղծագործ, անվհատ ու դրական տեսլականով մը առաջնորդուած ժողովուրդ մը, եւ ոչ պարզապէս իբր «զոհ». այնուհանդերձ, Մեծ Եղեռնը անտեսել ահնար էր: Ինչպէս պիտի տեսնենք, Մեծ Եղեռնը իր հետեւանքներուն ականատես եղող Բոհեմիացի վկաներուն հոգւոց վրայ եւս խոր ազդեցութիւն թողուց, հակառակ որ իրենց հայրենակիցներուն մեծամասնութիւնը ի սպառ անգիտակ մնաց: Նոյնպէս՝ փափաքեցաք վերջերս Չեխիա կատարուած աշխատասիրութիւն մը ներկայացնել, ուր Մեծ Եղեռնը այլ քրիստոնեայ համայնքներու (յատկապէս Յունաց եւ Ասորեաց) դէմ գործուած նախճիրներու առընթեր կը վերլուծուի:

Այսպիսի խառնուրդ մը կրնայ աններդաշնակ թուիլ (Չապեկի «Շնիկի ու Փիսիկի» պատրաստած անյաջող կարկանդակը յիշեցնելով…): Սակայն ըստ մեր կարծեաց՝ զօրաւոր ներքին կապեր Ցուցահանդէսի վերոյիշեալ բաղադրիչները իրարու կը զօդեն:

Վերջ ի վերջոյ, յիշենք «Որք զծորանս Հոգւոյն արբին» նշանաբանը, զոր մենք Շարակնոցի նախաբանէն որդեգրեցինք: Լայն առումով՝ Հոգւոյն հեղումները ըմպած եղան ո՛չ միայն մեր շարականագիր վարդապետները եւ Աստուածաշունչի թարգմանիչները, այլ բոլոր այն մտաւորական մշակները որոնք դարերու ընթացքին եւ յաճախ մեծ զոհողութեանց գնով՝ իրենց կեանքերը նուիրեցին գիրի ու տիպի ծառայութեան, տոգորուած ազգասիրական եւ համամարդկային գաղափարականներով: Այդպիսով ուզեցին գիրը մատչելի ընել բոլորին, եւ ատոր սերունդէ սերունդ աւանդումը ապահովել: Նման դրդումներէ մղուած չէի՞ն, արդեօք, Ե. դարուն Սուրբ Գիրքը թարգմանող մեր Ս. Հայրերը, ԺԶ. դարուն առաջին Հայ Աստուածաշունչը հրատարակող Ոսկան Վարդապետը, Ի. դարու Հայ երկերու Չեխ թարգմանիչ՝ ողբացեալ Ludmila Motalová-ն, եւ ներկայիս Հայոց Ս. Պատարագի Չեխերէնի թարգմանող անխոնջ գործիչ՝ Evžen Kindler: Նոյն Հոգին չէ՞ արդեօք, որմէ ահա տարիներէ ի վեր Հայաստանի Ազգային Գրադարանը եւս կ’առաջնորդուի՝ իր հնատիպ ու հազուագիւտ գանձերը հանրութեան մատչելի դարձնելով, առանց ոեւէ նիւթական ակնկալութեան, իր թուայնացման ծրագրի իրականացման միջոցաւ: Հոգին, հաւատքը, Բանը, եւ ասոնց աւանդումը՝ թարգմանութեան, ընդօրինակութեան, տպագրութեան եւ կամ թուայնացման շնորհիւ՝ անտարակոյս անբաժանելիօրէն կապուած են:

haik-utijian-book

-Ցուցահանդեսը նվիրված է հայերեն առաջին Աստվածաշնչի տպագրության 350 ամյակին։ Աստվածաշնչի ցուցադրվող օրինակը որտեղի՞ց է լինելու եւ ի՞նչ հետաքրքրություն է այն ներկայացնում հատկապես չեխ գրքասերների համար։

-Հրատարակիչը եւ տպագրողը Ոսկան Երեւանցի Վարդապետն է, որ մեր մեծագոյն երախտաւորներէն է: Ոսկան Վարդապետ ջանաց Հայոց Կանոնական գիրքերու (այսինքն՝ պաշտօնանապէս ընդունուած Աստուածաշունչի գիրքերու հաւաքածոյին) աւանդական ընտրութիւնը յարգել, իր բնագիրը Կիլիկեան ձեռագրի մը վրայ հիմնելով (որ 1295-ին Հեթում Թագաւորի համար ընդօրինակուած էր, եւ ցայսօր պահպանուած է). այնուհանդերձ՝ որոշ Արեւմտեան ազդեցութիւններ նշմարելի են: Զոր օրինակ՝ Ոսկան Վարդապետ Լատինական Վուլգատայէն որոշ մասեր ներմուծեց իր հրատարակութեան մէջ, որոնք այլապէս Հայ Կանոնին մաս չէին կազմեր: Հատորը նոյնպէս Ս. Յերոնիմոսի ներածականները կը պարունակէ: Մասնաւոր ուշադրութեան արժանի են փորագիր փայտէ նկարները, զորս Ոսկան Վարդապետ Հոլանդական «Ոսկեդարի» նշանաւոր արուեստագէտ՝  Christoffel van Sichem II-էն գնեց (եւ որուն առաջնատառերը երբեմն կարելի է տեսնել): Նկարներէն ոմանք արդէն իսկ Հոլանդական հրատարակութեանց մէջ լոյս տեսած էին – զոր օրինակ՝ 1657-ին Antwerp քաղաք լոյս տեսած Աստուածաշունչին մէջ (որմէ, սակայն, դժբախտաբար, օրինակ մը չկայ Չեխիոյ մէջ):

Գեղեցիկ ըլլալով հանդերձ՝ van Sichem-ի նկարները յաճախ կը շեղին Հայկական մանրանկարչութեան աւանդական օրինաչափութիւններէն, սակայն այս «պատուաստ»-ի ազդեցութիւնը Հայկական աւանդութեան վերանորոգման եւ հարստացման նպաստեց:

Աստուածաշունչս լոյս տեսաւ Յակոբ Դ. Ջուղայեցի Կաթողիկոսի ծախիւք: Իսկ Ցուցահանդէսիս հնատիպներու ջախջախիչ մեծամասնութիւնը՝ ներառեալ Ոսկանի Աստուածաշունչի՝ առատաձեռնօրէն ու յօժարակամօրէն փոխ տուաւ Հայաստանի Ազգային Գրադարանը, որ նոյնպէս բոլոր ճամբորդութեան եւ ապահովագրութեան ծախսերը ստանձնեց: Իսկ Չեխիոյ Ազգային Գրադարանը ամենաբարձր հոգածութեան մակարդակը ցուցաբերեց, ապահովութեան տեսակէտով ալ առաջին իսկ վայրկեանէն պարտ ու պատշաճը կատարելով: Բոլորս գիտակից ենք այն իրողութեան, որ այսպիսի ցուցանմոյշներու հաւաքածոյի մը ցուցադրութիւնը նոյնիսկ Հայաստանի բնակիչներու համար խիստ հազուագիւտ եղելութիւն մըն է, եւ որուն մարդ իր կեանքի ընթացքին կրնայ թերեւս միայն մէկ կամ երկու անգամ ականատես ըլլալու բախտին արժանանալ:

-Ձեր անդուլ ջանքերի շնորհիվ կազմվել է նաեւ մի բացառիկ մենագրություն-պատկերագիրք։ Ներկայացված բոլոր ցուցանմուշներն են  տեղ գտել այդ գրքում։ Ի՞նչը հատկապես կառանձնացնեիք գրքում եւ  ցուցահանդեսում։

-Պիտի ըսէի թէ երեք լեզուներով նկարագրութեանց առընթեր՝ չքնաղ հնատիպ հատորներու գեղեցիկ լուսանկարները մեծ արժէք կը ներկայացնեն: Անոնց մեծամասնութիւնը Հայաստանի Ազգային Գրադարանի Անձեռնմխելի Գրականութեան բաժնին եւ այդ բաժնի ղեկավար՝ Տիկ. Ալիսա Ադամեանի եւ իր խմբակին կը պարտինք: Իսկ մեր նկարագրութեանց շեշտը աւելի հնատիպներու վրայ է: Հայ տպագրութեան կարեւորագոյն առաջին կեդրոնները Վենետիկը, Ամստերդամը եւ Կոստանդնուպոլիսը հանդիսացան, վասն զի Հայ ժողովուրդը իր պատմական հայրենեաց մէջ տպարաններ հիմնելու կարելիութենէն զրկուած էր: Դժուար է հոս մի քանի նմոյշներ ընտրել:

Առաջին Շարակնոցի հրատարակութիւնը, որ Ամստերդամ տպուեցաւ 1664-1665 տարիներուն՝ մեծ իրագործում մըն է, ի միջի այլոց իր խազագրութեանց որակին շնորհիւ: Իսկ 2016 տարին՝ առաջին տպագրուած Աստուածաշունչ Մատեանին (Ամստերդամ, 1666) 350-րդ յոբելեանն է: Ըստ իս, սակայն, մեր ցուցադրած երկու այլ Աստուածաշունչ մատեանները եւս տպաւորիչ են՝ այսինքն Մխիթար Սեբաստացւոյ 1733-ի Վենետկոյ տպագրութիւնը, եւ Զօհրապեան Վարդապետի 1805-ի խմբագրութիւնը:

Իսկ շատ մը այցելուներ յոյժ մեծադիր Ճաշոց Գիրքը (Վենետիկ, 1686-1688) պիտի տպաւորէ: Իմ սրտիս մօտիկ են նաեւ զանազան խազագրեալ հատորներ, Տնտեսեանի Շարակնոցը, եւ Ս. Գրիգոր Նարեկացւոյ գործերու եւ անոնց լուծմանց հրատարակութիւնները: Մէկը միւսէն աւելի գեղեցիկ ու զգլխիչ, իսկ պարունակութեամբ հոգեպարար…: Մեր ներկայացուցած հատորներու ամենէն տպաւորիչ յատկանիշերէն մին՝ ժամանակակից լաւագոյն Եւրոպական արուեստի եւ Հայկական աւանդական մանրանկարչութեան տարրերու վայելուչ զուգորդումն է: Յաջորդող տարիներուն եւ հետագային եւս՝  այս միաւորումն ու փոխ-արգասաւորումը ձեռագիրներու մէջ ալ պիտի դրսեւորուէր (չմոռնանք որ մինչեւ ԺԹ. դար՝ տպագրութեան հետ առընթեր՝ ձեռագիրներու ընդօրինակութիւնը շարունակուեցաւ): Գրիգոր Մարզուանեցւոյ տպագրիչ-արուեստագէտի հանճարեղ փորագիր նկարները այսօր ալ կը շարունակեն  մեզ զմայլեցնել, եւ Հայ վարպետներու արհեստավարժային յառաջդիմութիւններն ու նորարարութիւնները ոչ նուազ տպաւորիչ են: Զոր օրինակ՝ Կոստանդնուպոլսոյ Հայերը արդէն իսկ 1794-ին Բիւզանդական խազերու շարժուն տիպեր ստեղծած եւ յաջողութեամբ կիրարկած էին: Վենետկոյ եւ Վիեննայի Մխիթարեան Ս. Հայրերու վաստակը վիթխարի է. ընտիր գրչագիր մատեաններու հիման վրայ՝ եւ ժամանակակից բանասիրական բարձրագոյն միջազգային մակարդակով՝ յիրաւի սքանչելի հրատարակութիւններ պատրաստեցին (որոնց մէջ յատկապէս ուշագրաւ են Ս. Գրիգոր Նարեկացւոյ գործերու նուիրուած հատորները):

Եւրոպական մեծագոյն դասական եւ ժամանակակից երկերու թարգմանութիւններ, բազմաթիւ մեկնաբանական գործեր, դասագիրքեր եւ բառարաններ նոյնպէս Մխիթարեան Միաբանութեան ջանքերով լոյս տեսան, եւ անոնցմէ շատերը տակաւին կը շարունակեն գործածական ըլլալ այսօր: Այսպէս՝ երբ Lord Byron ԺԹ. դարու երկրորդ տասնամեակին Ս. Ղազար այցելեց՝ Միաբանութեան հոգեկանութիւնը եւ իմացական հանճարը զայն այն աստիճան համակեցին, որ սրտաբուխ մղումէ մը դրդուած՝ Անգլիացի ընթերցողներու համար գրաբար լեզուի դասագիրքի մը պատրաստութեան մասնակցեցաւ:

Ցուցահանդէսի եւ զայն ընկերակցող եւ այսօր լոյս տեսած մեր Ցուցակի միջոցաւ՝ կը յուսանք այս եզակի աւանդութենէն քաղուած գեղեցկագոյն նմոյշներ հանրութեան ներկայացնել: Ջանացինք հոգեկանութեան,  նկարազարդման արուեստի եւ եկեղեցական երաժշտութեան՝ Հայ եւ Եւրոպական աւանդութեանց միջեւ վերջին հինգ դարերու փոխ-յարաբերութեանց արգասիքներէն ընտիր նմոյշներ ցոյց տալ: Հայոց բերած իւրուրոյն եւ նշանակալից ներդրումը այս բոլոր մարզերուն մէջ անուրանալի է, ինչպէս նաեւ Հայ մշակոյթի հարստացումը Եւրոպական միջավայրի հետ ունեցած իր պատմական շփմանց շնորհիւ՝ որոնցմով սակայն Հայ հանճարը պատուաստուեցաւ՝ առանց երբեւիցէ իր սեպհական նկարագիրը, համն ու շունչը կորսնցելու:

Գրքարուեստը դիպուկ օրինակ մը կը հանդիսանայ այն շքեղ ու ներդաշնակ համադրութեան՝ որ դարերու ընթացքին ձեւաւորուեցաւ եւ աստիճանաբար զարգացաւ: Շփումները ոչ նուազ կարեւոր էին եկեղեցական երաժշտութեան մարզին մէջ: Կոստանդնուպոլսոյ Հայոց կողմէ Բիւզանդական խազագրութեան առժամեայ կիրարկումը, որուն ընկերակցեցաւ Պոլսահայ տպարանի մէջ Յունական խազերու շարժուն տիպերու ստեղծումը՝ այս երեւոյթին սոսկ մի երեսակը կը ցուցաբերէ. Եկմալեանի Պատարագի դաշնաւորումը, եւ Ս. Պետերբուրգի կաճառի կողմէ անոր վաւերացումը այլ օրինակ մըն է: Նոյն ատեն՝ Kircher-ի եւ Schröder-ի ուսումնասիրութիւնները ցոյց կու տան, թէ այդ հետաքրքրութիւնը միակողմանի չէր:

Վերջին դարու Չեխ-Հայկական մշակութային յարաբերութիւնները ոչ նուազ շահեկան են, եւ լիայոյս ենք որ Ցուցահանդէսը եւ Ցուցակը այս բնագաւառի հանդէպ եւս՝ հետաքրքրութիւնը վերանորոգելու եւ նոր հետազօտութիւններ ներշնչելու կրնայ ծառայել: Ցարդ անտեսուած բնագիրներու Չեխերէն թարգմանութիւնները կը շարունակեն օր ըստ օրէ հրապարակուիլ, եւ թէպէտ առ այժմ Չեխ թարգմանութիւնները Հայ գրականութեան համապատկերը լիարժէքօրէն ներկայացնելու բաւարար չեն՝ այնուհանդերձ ըմբոշխնելի եւ արժէք ներկայացնող նիւթեր կան:

Վերջին տարիներու յառաջդիմութիւնը մեզի յոյս կը ներշնչէ, որ Պրահայի Հայագիտական ներկայ ուղղութիւնը պիտի շարունակէ իր լումայով մասնակցութիւնը բերել միջազգային գետնի վրայ: (Հոս պիտի փափաքէի շեշտել, որ՝ վերջին երկու տարիներու Հայագիտական նիւթերու Կարոլեան Համալսարանի Փիլիսոփայական Բաժանմունքի հովանւոյն ներքեւ դասաւանդման վերահաստատումը Պրահայի Հայոց Դեսպանութեան կը պարտինք, եւ այն տարիներու ընթացքին կրնայ անգհնահատելի պտուղները հասցնել:) Ներկայացուած նմոյշները եւ իրենց պարփակած արժէքները՝ երկու ազգերու ջերմ մշակութային յարաբերութեանց պերճախօս վկաներն են, եւ ըստ մեր կարծեաց՝ յառաջիկայի առաւել եւս զարգանալիք բարեացակամութեան լաւագոյն առհաւատչեան են:

Արդարեւ՝ երկու ազգերու պատմութեանց միջեւ զուգահեռները քիչ չեն. թէ՛ Չեխ եւ թէ՛ Հայ ժողովուրդները իրենց պատմութեան փոթորկալից իրադարձութեանց ընթացքին՝ կառչած մնացին իրենց մշակութային արժէքներուն. իրենց գոյութիւնն ու ինքնութիւնը յաջողեցան պահպանել՝ տեւաբար «տիպն ու տառ»ին սատար ըլլալով. եւ գիրքի հանդէպ իրենց տածած սէրը այսօր եւս վառ կը մնայ:

 

Հայկ Սրկ. Իւթիւճեան:

Խմբ. Հայկ Սարկաւագի Մենագրություն-Պատկերագիրքը Հայ գրքարուեստը դարերու ընդմէջէն. «Որք զծորանս Հոգւոյն արբին» (300 էջ, լաթակազմ) կարելի է գնել Չեխ Ազգային Գրադարանից, renata.fialova@nkp.cz, գինը 469 Kč, նաեվ ցուցահանդեսի սրահում:

 

 


Առնչվող նյութեր
1. Արման Նուռի անհատական մեծ ցուցահանդեսը Վենոզայում
2. Անդրան Աբրահամյանը ճանաչվեց Լավագույն ռեժիսոր ՙՖամուֆեստ՚ կինոփառատոնում
3. Թերեզինում բացվեց ՙՀայերի ցեղասպանությունը. Համաշխարհային մամուլի առաջին էջերում. ցուցահանդեսը
4. Հայկ Մարությանն ընդունել է Չեխիայի դեսպանին
5. Չեխահայ անվանի գործիչ Ալեքսանդր Սարգսյանին՝ Սփյուռքի նախարարության Ոսկե հուշամեդալ
6. ՊՐԱՀԱ. Բրշ. Դր. Հայկ Սրկ. Իւթիւճեանի դասախօսութիւնը Ստրահովի վանուց ցուցահանդէսէն
7. Վարպետաց դասեր Հայաստանի գրադարանավարների համար
8. Հայաստանի դեսպանը շնորհավորել է չեխ ժողովրդին 100-ամյա հոբելյանի առիթով
9. Պրահայում նշվում է Չեխոսլովակիայի հիմնադրման 100 ամյակը
10. Դասախոսություն Ստրահովի գրադարանում

Մեկնաբանություն

Վերջին լուրեր
1.Գարեգին Բ- Նիկոլ Փաշինյան հանդիպում Մայր Աթոռում
2.Ինֆորմատիկայի և ավտոմատացման պրոբլեմների ինստիտուտը շարունակում է ՏՏ ոլորտում հաջողություններ գրանցել…
3.Արման Նուռի անհատական մեծ ցուցահանդեսը Վենոզայում
4.Հայաստանի դպրոցներում կներդրվի Աշխարհատեղեկատվական համակարգը
5.Նախագահը ցանկալի է համարել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի մասնակցությունը Գյումրիում պատմամշակութային արժեքների պահպանմանն ու վերականգնմանը
6.Լեհահայոց հոգևոր հովվությունը ներառվում է Ուկրաինայի հայոց թեմի առաջանորդի հոգևոր իրավասության ներքո
7.Յուրի Վարդանյանի հուղարկավորությունը Կոմիտասի պանթեոնում
8.«Մենք սպասում ենք Հայաստանի Հանրապետության պատմության մեջ լավագույն ընտրություններին». Պյոտր Սվիտալսկին:
9.Չեխական «Դոմեստիկ» ֆիլմը կցուցադրվի Երեւանում
10.Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն ընդունեց Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միության նախագահին
Դիտել բոլորը
© ORER.CZ 2003-2012, ORER.EU 2012-2018
Մեջբերումներ անելիս հղումը OՐԵՐԻՆ պարտադիր է:
Կայքի նյութերի մասնակի կամ ամբողջական հեռուստա-ռադիոընթերցումն առանց հղման արգելվում է: