ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ ԱՆԿԱԽ ԱՄՍԱԳԻՐ
ՀՐԱՏԱՐԱԿՎՈՒՄ Է 1999թ. ՊՐԱՀԱՅՈՒՄ
16 նոյեմբերի, 2018
Կյանքը գնում է, ՕՐԵՐՆ են մնում     Život běží, DNY zůstávají.     Life passes, DAYS remain     Жизнь проходит, ДНИ остаются

Գրախոսական. Արամ Քերովբեան. Ձայն յանապատի. եկեղեցական երաժշտութեան բարեկարգումը ԺԹ. դարու վերջաւորութեան

09 հուլիսի, 2018 | 10:44

Ակն Ընկերակցութիւն, Փարիզ, 2017 (թղթակազմ, 288 էջ)

 

Արամ Քերովբեանի վերջին հատորը յոյժ կարեւոր անկիւնադարձ մըն է, բոլոր անոնց համար որոնք Շարակնոցի մեզի աւանդուած եղանակաց ծագման հարցերով կը հետաքրքրուին: Նախ եւ առաջ՝ ամբողջութեամբ կը պարունակէ ճշգրիտ եւ զգուշաւոր վերարտադրութիւնը՝ Եղիա Տնտեսեանի ներկայութեան տեղի ունեցած Կոստանդնուպոլսոյ Երաժշտական Յանձնախումբի թանկարժէք քառասունըութը ատենագրութեանց, որոնց մասին Եղիայի որդին՝ Լեւոն, իր ողբացեալ հօր ծննդեան հարիւրամեակի առթիւ՝ իր հօր Շարակնոցին 1934 թուին ի լոյս ընծայած ատեն կը գրէր («զեկոյց» խորագիրը կրող իր յառաջաբանին մէջ)՝ «Սոյն 48 նիստերուն ատենագրութիւնները ամբողջութեամբ պահուած են իմ քով»: Ատենագրութիւնները՝ պահպանուած Թորգոմ Պատրիարքի շնորհիւ՝ Երուսաղէմ փոխադրուած են, եւ հոգելոյս Տ. Նորայր Արք. Պօղարեանի («Ծովական») շնորհիւ ցուցակագրուած: Սակայն ցարդ՝ անոնք վրիպած էին մեր բոլոր երաժշտագիտաց աչքերէն: Մեծ բարեբախտութիւն է, որ այժմ մեր մեծագոյն մասնագէտի խղճմիտ ու սպառիչ ծանօթագրութիւններով, եւ հարուստ յարակից  մասնագիտական տեղեկութիւններով հանդերձ՝ բոլորին մատչելի կը դառնան: Եւ յիրաւի՝ հրաշալի երաժշտագիտական հանք մըն է այսպիսով մեզի հասածը:

Ո՞ւր կը կայանայ այս ատենագրութեանց կարեւորութիւնը: Ամենակարեւոր հանգամանքն այն է, որ ատենագրութեանց շնորհիւ՝ կրնանք թափանցել ժամանակակից եկեղեցական երաժշտութեան Պոլսահայ մասնագիտաց մտածելակերպը, առաջնահերթութիւնները, եւ խմբագրութեան կերպը, եւ զայդ կատարել աւելի անմիջականօրէն քան ցարդ: Յիրաւի՝ աւելի ցայտուն կերպիւ քան նոյնիսկ Տնտեսեանի Շարական Ձայնագրեալը, Բովանդակութիւն Նուագացը, եւ Նկարագիր Երգոցը քով-քովի դնելով, համեմատելով, եւ այդպիսով Տնտեսեանի մեթոդաբանութիւնը ուսումնասիրելով, տեսնելու համար թէ Տնտեսեան ինչպիսի՛ ձեւով իր եղանակները կառուցած ու խմբագրած է (ինչպէս տրուպս ըրած է), ներկայ ատենագրութիւնները շատ մը բաներ բացայայտ կը դարձնեն: Մեզի կ’արտօնեն, որ ժամանակակից եկեղեցական երաժշտաց մտայնութիւնը թափանցենք իրենց վիճաբանութեանց եւ քննարկմանց միջոցաւ: Եւ այս յոյժ կարեւոր է, վասն զի (ինչպէս դարձեալ տրուպս ցոյց տուած է), Տնտեսեանի մեթոդները քիչ թէ շատ այլոց կողմանէ (այսինքն՝ Վաղարշապատի, Արմաշի, եւ նոյնիսկ Վենետկոյ եղանակները խմբագրողներէն) եւս կիրարկուած են. այսպիսով՝ եթէ հասկնանք թէ Տնտեսեանի շարակնոցը ինչպէս կազմուեցաւ՝ մեր ձեռքը ունինք բանալի մը, որով կը տեսնենք թէ մեզի հասած միւս եղանակները եւս ինչպէս կազմուեցան: Եւ ինչպէս միշտ՝ ամենահետաքրքրական պարագաները անոնք չեն՝ ուր խմբագիրներ յստակ սկզբունքներու հետեւած են, այլ ընդհակառակը՝ երբ իրենք իրենց իսկ հրապարակած սկզբունքներէն շեղած են (բանաւոր, եւ մեր համար ուսանելի պատճառներով):

Նոյնաժամանակ՝ այս ատենագրութեանց շնորհիւ կրնանք Լիմօնճեանի ձայնագրութեան համակարգի կիրարկման մասին կարեւոր եզրակացութեանց յանգիլ: Լիովին կարելի է համաձայնիլ Քերովբեանի պարզ բայց խորաթափանց մտածման հետ. «Համառօտելով, կրնանք հաստատել, թէ մօտաւորապէս մէկ ու կէս դար առաջ կը ջանային ձայնեղանակը լաւագոյնս գրել, իսկ այսօր կը ջանանք ձայնագրութիւնը լաւագոյնս կարդալ» (էջ 139):

Բաւ է յաւելուլ, որ ատենագրութիւնները նաեւ երկու բաւական ընդարձակ ու կարեւոր «զեկոյց»ներ կը պարունակեն, արձանագրելով Տնտեսեանի հանդէս եկած երկու առիթներով սովորականէն աւելի ընդարձակօրէն խօսածները: Մեր մեծագոյն երաժշտագէտի այս կուռ եւ գործնական (եւ յատկանշականօրէն՝ բիւրեղեայ յստակութեամբ արտայայտուած) նկատողութիւնները ինքնին մեծ արժէք ունին, եւ կ’արժէ զանոնք ի մտի ունենալ՝ իր Նկարագիր Երգոց հատորի ընձեռած թանկարժէք տեղեկութեանց ու բացատրութեանց կողքին:  Դժուար է մեկուսացնել այս բազմարժէք զեկոյցներէն բղխող լուսաբանութիւններէն օրինակներ, սակայն գրեթէ ըստ բախտի ընտրելով՝ ընթերցողի ուշադրութեան կրնանք յանձնել հետեւեալ պարագաները: (1) Խազից հետ առնչուող տեւողական արժեաց դիտումնաւոր կիսումը.- Տնտեսեան եւ Յանձնախումբի անդամները գիտակցաբար որոշեցին վանկի մը վրայի մեղեդիական դարձուածքը «համառօտել», չորս բաղխմանց տեղ միայն երկու բաղխում ընծայելով (ի հեճուկս այդ վանկին վրայի վերնախաղի եւ ապա երկարի ներկայութեան – էջ 184): (2) Գիտակցութիւնը, թէ իրենց յարմարցուցած մեղեդիական դարձուածքները երբեմն իրարմէ տարբեր խազագրութեանց կը համապատասխանէին.- որով նոյն մեղեդիական բներգը (motif) կը զետեղուէր նոյնիսկ երբ նոյն ընտանիքի պատկանող շարականաց համապատասխան տեղերուն վրայ իրարմէ տարբեր խազային համակցութիւններ կը գտնուէին (էջ 186): (3) Տնտեսեան շատ լաւ գիտէր, թէ եղանակները խմբագրած ատեն բաղձալի էր, որ «երաժշտական եղանակաց մէջ խնդիր եղած գեղգեղանքներուն բաղդատութեան ատեն հետզհետէ իրենց շրջակայ ձայները ի նկատի առնուին» (էջ 190). այսինքն՝ շարականի այս կամ այն տան ընդհանուր երաժշտական համագիրը (context) երբեմն եղանակաց խմբագրողը կը մղէր, որ որոշ ընտրութիւններ կատարէր՝ նոյնիսկ եթէ այդպիսով դադրէր խազերու հետ գէթ կոշտ մակարդակի վրայի համապատասխանութիւն մը պահպանելէ: Ի դէպ, անկախօրէն՝ ճիշդ նոյն եզրակացութեան յանգեցանք մենք եւս, մեր Tntesean and the Music of the Armenian Hymnal, Part II, Parrésia 6(2012) աշխատասիրութեան մէջ: Օրինակ իմն՝ էջ 105, ուր այս գաղափարը ներկայացուցինք բութ, մեծ բենկորճ, փուշ խազերու համակցութեան երկու տարբեր ԳՁ դարձուածք շարականներու մէջ. երաժշտական համագրի սիրոյն Տնտեսեան խորշած է իրարու (ըստ իրենց խազերուն) համապատասխանող տեղերու վրայ  նոյն եղանակային դարձուածքը զետեղելէ: Այլ խօսքով՝ Պոլսոյ երաժշտաց խազագրութեանց հանդէպ ունեցած կեցուածքը իրապաշտ էր եւ ո՛չ վարդապետական, եւ ստէպ՝ ենթակայ զուտ երաժշտական նկատողութեանց, եւ կամ բառային բնագրի շեշտական յատկութեանց:

Սակայն ոչ նուազ շահեկան են հատորիս ներկայացուցած զուտ պատմական բնոյթի նորութիւնները: Էջ 268-269 գտնուող եկեղեցական երաժշտապետաց «տոհմածառը» մեր ցարդ հանդիպածներուն ամենէն լիակատարն է, եւ արդիւնքն է տարիներու տքնաջան հետազօտութեանց: Ընթերցողը նաեւ զանազան անակնկալներու պիտի հանդիպի: Օրինակ իմն՝ ըստ Քերովբեանի նորագոյն հետազօտութեանց՝ Թաշճեանի դերը միանշանակ չէր Վաղարշապատի Շարակնոցի պատրաստութեան մէջ, եւ այլոց դերը ստորագնահատուած էր ցարդ: Բացայայտ է մանաւանդ՝ որ Պաղտատլեան (կամ «Դերձակեան») շատ աւելի կարեւոր դեր ունեցաւ վերջնականապէս արձանագրուած եւ հրատարակուած ձայնագրութեանց մէջ՝ քան ցարդ կը կարծուէր (սոսկ Հիսարլեանի տեղեկութեանց վրայ յենելով). իսկ Թաշճեանի ձայնագրութիւններէն եւ կամ սրբագրութիւններէն ոմանք ի սպառ անտեսուեցան, զայն քանիցս յուսահատ զայրոյթի մատնելով: Այնուհետեւ սակայն՝ լոյս տեսած շարակնոցը Թաշճեանի վերագրուեցաւ, որով վերջինս ինքզինքը տարօրինակ կացութեան մը մէջ գտաւ, ջատագովելով հրատարակութիւն մը՝ որմէ ինք անձնապէս դժգոհ եղած էր: Այս բոլորը անհերքելի կերպիւ Քերովբեան պարզած է, ցարդ անծանօթ նամականիի եւ այլ վաւերաթղթոց ժամանակագրական ու համակարգային ներկայացման միջոցաւ: Նաեւ այս աշխատանքը աննախնդաց է՝ Կոստանդնուպոլսոյ մամլոյ իր սպառիչ քննութեամբ:

Վերջապէս՝ հատորս օժտուած է բարձրորակ բացատրական բաժիններով՝ ութը ձայնի համակարգի, խազային համակարգի, եւ Լիմօնճեան ձայնագրութեան համակարգի մասին: Այսպիսով՝ հետազօտական մենագրութենէ եւ վաւերագրութենէ զատ՝ նաեւ շատ յարմար կը դառնայ իբր դասագիրք, համասլարանի յառաջացեալ երաժշտագիտական դասախօսութեանց առընթեր օգտագործման համար:

Այս շնորհաւորելի ու կոթողային գործը ջերմօրէն կը յանձնարարենք իբր բացարձակ անհրաժեշտութիւն բոլոր անոնց՝ որոնք կը փափաքին Հայոց եկեղեցական երաժշտութեան աւանդին հանդէպ քննական մօտեցում մը կիրարկել, եւ զմեզ բարեբախտ կը համարինք, որ այսպիսի հատոր մը հրատարակուած է: Միւս կողմանէ՝ անտարակոյս բաւական զարմանք պիտի պատճառէ անոնց՝ որոնք մեր ներկայ եղանակները կը նախընտրեն ջերմեռանդօրէն Շնորհալւոյ եւ կամ նոյնիսկ Պարթեւի ու Մաշթոցի վերագրել:

 

Դր. Հայկ Սրկ. Իւթիւճեան


Առնչվող նյութեր
1. «Արտավազդ և Կլեոպատրա» գրքի շնորհանդեսը Սոֆիայում
2. ՊՐԱՀԱ. Բրշ. Դր. Հայկ Սրկ. Իւթիւճեանի դասախօսութիւնը Ստրահովի վանուց ցուցահանդէսէն
3. Վարանդի Բերդա-«Քաղաքը» գրքի շնորհանդեսը Երեւանում
4. Դասախոսություն Ստրահովի գրադարանում
5. Սմբատ Բունիաթյանի «Ով է Աստծո նման» վիպակի շնորհանդեսը սեպտեմբերի 11-ին
6. Սոֆիայում տեղի ունեցավ հանդիպում արձակագիր Նարինե Աբգարյանի հետ
7. Էրիխ Մարիա Ռեմարկի «Արևմտյան ճակատում նորություն չկա» վեպի հայերեն թարգմանության շնորհանդեսը
8. Հանդիպում գրող Կիմա Կիրակոսյանի հետ
9. «Հրանտ Մաթեւոսյան» կենտրոն-թանգարանը պատրաստ կլինի 2020 թվականին՝ մեծ գրողի 85-ամյա հոբելյանին
10. Մեծ ասելիք՝ փոքր ծավալում. Վարդգես Դավթյանի ժողովածուները

Մեկնաբանություն

Վերջին լուրեր
1.Արտավազդ Փելեշյանի «Իմ աշխարհը և դաշտի միասնական տեսությունը» նաև անգլերեն
2.Եվրամիությունը աջակցում է «Հայաստանում ընտրական գործընթացների աջակցություն» ծրագրին
3.Ստրասբուրգ. Հայաստանի մշտական ներկայացուցիչ Պարույր Հովհաննիսյանն ընտրվեց Եվրոպայի խորհրդի նախարարների կոմիտեի ենթախմբի նախագահ
4.Նիդերլանդներ. Վերաքննիչ դատարանը անփոփոխ է թողնում թուրք ազգայնամոլ Իլհան Աշկինի դեմ վճիռը
5.Գարեգին Բ- Նիկոլ Փաշինյան հանդիպում Մայր Աթոռում
6.Ինֆորմատիկայի և ավտոմատացման պրոբլեմների ինստիտուտը շարունակում է ՏՏ ոլորտում հաջողություններ գրանցել…
7.Արման Նուռի անհատական մեծ ցուցահանդեսը Վենոզայում
8.Հայաստանի դպրոցներում կներդրվի Աշխարհատեղեկատվական համակարգը
9.Նախագահը ցանկալի է համարել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի մասնակցությունը Գյումրիում պատմամշակութային արժեքների պահպանմանն ու վերականգնմանը
10.Լեհահայոց հոգևոր հովվությունը ներառվում է Ուկրաինայի հայոց թեմի առաջանորդի հոգևոր իրավասության ներքո
Դիտել բոլորը
© ORER.CZ 2003-2012, ORER.EU 2012-2018
Մեջբերումներ անելիս հղումը OՐԵՐԻՆ պարտադիր է:
Կայքի նյութերի մասնակի կամ ամբողջական հեռուստա-ռադիոընթերցումն առանց հղման արգելվում է: